Güneş’in yaklaşık 5 milyar yıl sonra nükleer yakıtını tüketerek kızıl bir deve dönüşeceği, iç gezegenleri yuttuktan sonra geriye “beyaz cüce” adı verilen yoğun ve küçük bir çekirdek bırakacağı biliniyor. Ancak böylesi yıkıcı bir kozmik dönüşümün ardından sistemdeki diğer gök cisimlerine ne olacağı sorusu, uluslararası bir astronomi ekibinin yaptığı çığır açıcı keşifle yeni bir boyut kazandı.
Dünya’dan yaklaşık 1600 ışık yılı uzaklıkta bulunan ölü bir yıldızın çevresinde, daha önce benzerine rastlanmamış biçimde iki ayrı gaz halkası tespit edildi. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, bu halkaların merkezinde yıldızlarının ölüm evresinden sağ çıkmayı başarmış iki gezegenimsi gök cismi yer alıyor.
Beyaz cüce çevresinde daha önce görülmemiş çift halka
Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevi’ne (ESO) ait Çok Büyük Teleskop (VLT) kullanılarak incelenen “WD J1328-1450” adlı beyaz cücenin etrafındaki gaz yapıları şaşırtıcı veriler sundu. Normal sistemlerde tek bir enkaz diski görülürken, bu yıldızın çevresinde birbirinden bağımsız iki halkanın farklı hızlarla döndüğü belirlendi.
İç halka merkezden 100 bin ile 240 bin kilometre mesafede konumlanırken, dış halka 375 bin ile 1,3 milyon kilometre arasında uzanıyor. İki halka arasında net bir boşluğun bulunması ve bu yapının 2021-2023 yılları arasındaki gözlemlerde biçimini koruması, klasik astrofizik modellerini zorlayan bir tablo ortaya koydu.
Kozmik enkazın içindeki iki gizemli cisim
Bilim insanları, gazın dağılmadan iki ayrı hat üzerinde kalmasını, bu halkaların içinde yörünge izleyen iki katı kütleli cismin varlığıyla açıklıyor. Doğrudan görüntülenemeyen ancak gaz hareketleri üzerinden varlığı kanıtlanan içteki cismin bir asteroit boyutunda, dıştakinin ise cüce gezegen Plüton büyüklüğünde veya daha iri olabileceği öngörülüyor.
Halkalardan gelen spektral ışık analizlerinde; kalsiyum, magnezyum, oksijen ve demir gibi kayaç gezegenlerin yapısını oluşturan temel elementler saptandı. Kimyasal farklılıklar, bu materyallerin farklı koşullarda oluşmuş iki ayrı gök cisminden ya da parçalanan büyük bir gezegenin katmanlarından kaynaklandığını gösteriyor.
Güneş Sistemi’nin geleceğine ayna tutuyor
Araştırma, Dünya’nın ve Güneş Sistemi’nin nihai geleceğini anlama noktasında kritik bir referans sunuyor. Güneş öldüğünde kütle kaybı nedeniyle yörüngeler savrulacak olsa da dış kuşaklardaki bazı gezegenlerin ya da uyduların hayatta kalabileceği, ancak güçlü yerçekimi gelgitleri nedeniyle enkaz kuşaklarına hapsolabileceği görülüyor. Uzmanlar, yıldız ölümünün etrafındaki tüm sistemi tamamen yok etmediğini, bazı dayanıklı cisimlerin kozmik birer tanık olarak varlığını sürdürebildiğini vurguluyor.
