Batı edebiyatının kurucu metinlerinden İlyada ve Odysseia destanlarının, İzmir’in Bornova ilçesindeki zeytinliklerle çevrili bir vadide yer alan mağarada yazıldığına dair tezler yeniden gündeme geldi. Christopher Nolan imzalı son sinema uyarlamasının küresel başarısıyla birlikte artan ilgiyi değerlendirmek isteyen yerel makamlar, bölgeyi uluslararası kültür turizmi haritasına taşımayı hedefliyor.
Konuyla ilgili kapsamlı bir araştırma kitabı yayımlayan araştırmacı Altan Altın, bölgenin tarih boyunca “Homeros Vadisi” olarak anıldığını ve dünyanın dört bir yanından gezginlerin bu mağarayı ziyaret ettiğini belirtti.
M.Ö. 3. yüzyıla ait kabartma ve coğrafi benzerlik
Yunan coğrafyacı Pausanias’ın M.S. 2. yüzyılda Smyrna (İzmir) ve Meles Çayı kaynağındaki mağaraya dair kaleme aldığı kayıtlar, şairin doğduğu yer konusundaki tartışmaları yüzyıllardır canlı tutuyor. Sakız (Chios) Adası başta olmak üzere farklı bölgeler hak iddia etse de, araştırmacılar İzmir bağının en güçlü kanıtlara sahip olduğunu vurguluyor.
Araştırmacı Altan Altın tezini, M.Ö. 3. yüzyıla tarihlenen ve Homeros’un tanrısallaştırılma törenini tasvir eden antik bir kabartmaya dayandırıyor:
“Bu kabartma biliniyordu ancak tasvir edilen mağara ile Bornova’daki alan arasındaki birebir coğrafi örtüşme daha önce fark edilmemişti. Sahnede yer alan detaylar, Bornova Mağarası’nı şaşırtıcı bir hassasiyetle yansıtıyor.”
Arkeolog Mehmet Akif Erdem ise kazılarda çıkarılan Homeros kabartmalı sikkelerin antik Smyrna halkının şairi benimsediğini gösterdiğini; destanların İyon ve Aiol lehçeleriyle yazılmış olmasının da İzmir ve Bornova tezini güçlendirdiğini belirtiyor.
Bornova’da Homeros mirası ve yerel tartışmalar
İzmir’in en eski yerleşim alanı olan Yeşilova Höyüğü’nde ziyaretçileri Homeros büstü karşılarken, Bornova Belediyesi Homeros Vadisi’ni restore ederek mağarayı kontrollü ziyarete açmaya hazırlanıyor.
Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki, projeye ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı:
Evrensel Miras Vurgusu: “Homeros edebiyatın kurucularından biridir ve anlattığı hikâyeler bu toprakların hikâyesidir. Onun mirasını sahiplenmek ve dünyaya Bornova’nın evladı olarak tanıtmak bir insanlık görevidir.”
Kültürel Zenginlik: “Homeros 2800 yaşında, Türkiye ile Yunanistan arasındaki sınırlar ise bir asırlık. Homeros buralıdır, Anadoluludur.”
Kentteki kitabevleri ve sinema çevreleri, vizyondaki yapımın ardından destanların satışlarında ve antik döneme yönelik ilgide belirgin bir artış yaşandığını kaydediyor. Bölgedeki arkeolojik incelemelerin ve tescil çalışmalarının tamamlanmasıyla mağaranın kültür turizmine kazandırılması planlanıyor.
