Peru’nun güneyindeki Palpa Vadisi’nde yer alan ve Nazca uygarlığına ait bir mezarlıkta yaklaşık bin 600 yıl önce seramik bir kap içerisine birlikte gömülen iki bebek kalıntısı üzerinde yapılan bilimsel incelemeler, tıp ve arkeoloji dünyasında dikkat çekici bir bulguyu ortaya çıkardı. Bebeklerden birinin yüzünün tam ortasında tek bir göz çukuruna ve ağır kafatası ile yüz deformasyonlarına sahip olduğu tespit edildi.
Kalıntılardan antik DNA örneği elde etmeyi başaran araştırma ekibi, söz konusu bebeğin 13. kromozomun fazladan bir kopyasını taşıdığını, yani “Trizomi 13” (Patau sendromu) genetik bozukluğuna sahip olduğunu belirledi. Bu genetik durumun, 100 bin doğumda yaklaşık bir görülen ve tıpta “siklopi” (doğuştan tek gözlü olma durumu) olarak adlandırılan son derece nadir gelişimsel anomaliye yol açtığı kaydedildi. 9 Kasım’da Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışmanın başyazarı, Peru Papalık Katolik Üniversitesi araştırmacısı Elsa Tomasto-Cagigao, iskeletlerdeki fiziksel farklılıkların tek başına o bireyin toplumda nasıl algılandığını göstermediğini, kemik yapısı, genetik veriler ve gömülme biçimini birleştirerek dönemin toplumsal yaklaşımını anlamaya çalıştıklarını ifade etti.
Mezardaki genetik ve antropolojik bulgular
Palpa Vadisi’ndeki Jauranga bölgesinde bulunan 25 numaralı mezardan çıkarılan ve milattan sonra 325 ile 440 yılları arasındaki Orta Nazca dönemine tarihlenen seramik kapta, hiçbir mezar hediyesi olmaksızın üst üste yerleştirilmiş iki kız bebek iskeleti yer aldı. Araştırmacılar, Palpa’daki belgelenmiş Nazca mezarlarının yaklaşık dörtte birinin seramik kaplar içinde olduğunu ve bu yöntemin genellikle altı yaşın altındaki çocuklar için uygulandığını belirtti.
İyi korunmuş durumdaki kalıntılar üzerinde yapılan incelemede, “JA13A” kodu verilen bebeğin küçük bir kafatasına, merkezi tek bir göz çukuruna ve burun kemiklerinin yokluğuna ek olarak omurga ile omuz kemiklerinde de ağır yapısal bozukluklara sahip olduğu saptandı. Her iki bebeğin kaval kemiklerinden alınan antik DNA örnekleri, her ikisinin de kız olduğunu ancak farklı mitokondriyal DNA profillerine sahip olmaları nedeniyle aynı anneden gelmediklerini ortaya koydu. Üç bağımsız analiz yöntemi de JA13A kodlu bebekte 13. kromozomun iki yerine üç kopya halinde bulunduğunu doğruladı.
Bebek doğumdan sonra yaşadı mı?
Araştırmacılar, bebeğin diş gelişimi düzeyinin doğumdan sonra iki ila dört ay kadar yaşamış olabileceğine işaret ettiğini, ancak uzun kemiklerinin boyutunun gebeliğin 36 ila 40. haftaları arasındaki doğum öncesi döneme denk geldiğini belirtti. Elsa Tomasto-Cagigao, bu çelişkinin bebeğin doğumdan sonra kısa bir süre hayatta kalmış olmasından kaynaklanabileceği gibi Trizomi 13 sendromunun kemik ve diş gelişim hızını bozmasından da ileri gelebileceğini vurgulayarak kesin ölüm yaşının belirlenemediğini aktardı.
Bebeğin Nazca toplumundaki diğer çocuklarla aynı standartta ve adak eşyası olmadan seramik bir kap içinde defnedilmesi, fiziksel farklılığının geleneksel cenaze ritüellerinden dışlanmasına yol açmadığını gösteriyor. Bununla birlikte bilim insanları, tek bir vakaya dayanan bu bulguların söz konusu genetik bozukluğun Nazca toplumundaki yaygınlığını ölçmek veya bebeğin hayattayken özel bir bakım görüp görmediğini kanıtlamak için yeterli olmadığı uyarısında bulunuyor.
