Yapay zekâ modeli Claude’un geliştiricisi Anthropic, hisselerini Nasdaq borsasında halka arz etmek üzere ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) resmî izahnamesini sundu. Yaklaşık beş ay önce gizli taslak olarak iletilen başvurunun kamuya açılmasıyla birlikte Anthropic, bağımsız denetimden geçmiş mali tablolarını, devasa tedarik sözleşmelerini ve operasyonel risklerini kamuoyuyla paylaşan ilk büyük ölçekli yapay zekâ laboratuvarı unvanını aldı.
Bununla birlikte, 300 sayfayı aşan izahnamede yer alan en kritik taahhütlerin bir kısmı, yasal zorunluluklar nedeniyle aylar öncesinde diğer şirketlerin halka arz belgelerinde gün yüzüne çıkmıştı.
İzahnameden önce sızan milyar dolarlık taahhütler
Piyasa kuralları gereği halka arza hazırlanan diğer teknoloji şirketlerinin yayımladığı belgeler, Anthropic’in henüz kendi izahnamesi basılmadan önce devasa harcama taahhütlerini ortaya koymuştu.
Şirketin dışa bağımlılığını ve veri merkezi anlaşmalarını gösteren iki büyük gelişme dikkat çekti:
- SpaceX Anlaşması: Elon Musk’ın roket ve yapay zekâ şirketi SpaceX’in mayıs ayında yayımlanan izahnamesinde, Anthropic’in sunucu kapasitesi kiralamak amacıyla her ay 1,25 milyar dolar ödeyeceği yer almıştı. Anthropic’in kendi izahnamesi ise bu rakamın çok daha büyük olduğunu; kapasite tamamlandığında aylık ödemelerin 3,1 milyar dolara ve 2029 yılına kadar toplamda 120,5 milyar dolara ulaşabileceğini gösterdi.
- Nscale Veri Merkezi Sözleşmesi: İngiliz yapay zekâ altyapı sağlayıcısı Nscale’in eylül ayındaki New York Borsası izahnamesinde, Anthropic ile Batı Virginia’daki tesis için 44,6 milyar dolarlık devasa bir bilişim kapasitesi kiralama anlaşması imzalandığı belgelendi.
İzahnamedeki boş kutular ve Kasım beklentisi
Şirketin sunduğu resmî izahnamede hisse fiyat aralığı, satışa çıkarılacak hisse adedi ve üçüncü çeyrek resmî bilançosu gibi temel alanlar henüz doldurulmadı. Bu verilerin fiyatlama öncesinde yayımlanacak ek izahnamelerle netleşmesi bekleniyor. Şirketin kapalı yatırımcı toplantısında paylaştığı ve basına yansıyan bilgilere göre üçüncü çeyrek geliri 16,8 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bloomberg, halka arzın kasım ayı ortasında, ABD Kongre ara seçimlerinin hemen ardından gerçekleşeceğini öngörüyor.
1933 Sözleşmesi ve otomatik alım yapan fonlar
ABD’de 1929 ekonomik buhranının ardından dönemin Başkanı Franklin Roosevelt tarafından yürürlüğe konan 1933 Menkul Kıymetler Yasası, “bırakın satıcı da dikkat etsin” ilkesine dayanıyordu. Yasa, riskli ürün satmayı yasaklamıyor ancak satıcıyı tüm gerçekleri eksiksiz açıklamaya zorunlu kılıyordu. Bu mekanizma, profesyonellerin yüzlerce sayfalık belgeleri okuyarak adil bir piyasa fiyatı oluşturacağı ve küçük yatırımcının da bu fiyat üzerinden korunacağı varsayımı üzerine inşa edilmişti.
Ancak günümüzde Vanguard gibi dev endeks fonlarının piyasanın üçte birine hakim olması ve hisseleri şirketlerin mali tablolarını incelemeden, algoritmik ve otomatik kurallarla portföylerine eklemesi izahnamelerin dönüştürücü gücünü tartışmaya açtı. SpaceX örneğinde olduğu gibi, bağımsız analiz kuruluşlarının (Morningstar) 63 dolar adil değer biçtiği hisseler, endeks fonlarının otomatik girişleriyle 225 dolara kadar tırmanmış ve temel mali analizlerden tamamen kopuk hareket etmişti.
WeWork çöküşü ile CoreWeave örneği arasındaki fark
Tarihsel örnekler, izahnamelerin en büyük gücünü halka arz kapısında (borsaya kote olmadan önce) gösterdiğini ortaya koyuyor. 2019 yılında 47 milyar dolar değerlemeyle halka arza hazırlanan WeWork’ün yayımladığı izahname; kurucu ortak Adam Neumann’ın çıkar çatışmalarını ve şirketin devasa kira yükümlülüklerini gözler önüne serince halka arz iptal edilmiş ve şirket 2023 yılında iflasa sürüklenmişti.
Yapay zekâ bilişim sağlayıcısı CoreWeave ise 2025 izahnamesinde gelirlerinin yüzde 62’sinin tek bir müşteriye (Microsoft) dayandığını ve 8 milyar dolar borcu olduğunu açıklayınca halka arz fiyatını düşürmek zorunda kalmış, ancak yapay zekâ coşkusuyla hisseleri sonradan zirve yapmıştı.
Anthropic’in bilançosu: dev gelirler ve kâğıt üzerindeki zararlar
Anthropic’in izahnamesinde Claude’un “tarihin en hızlı kurumsal benimsenen teknolojisi” olduğu vurgulanıyor. Şirketin 2024 yılında 386 milyon dolar olan geliri, 2026’nın ilk yarısında 16,3 milyar dolara fırladı ve ikinci çeyrekte 974 milyon dolarlık ilk faaliyet kârı kaydedildi.
Buna karşın şirketin ilk yarı net zararı 80,7 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. Ancak bu zararın 72,4 milyar dolarlık kısmının kasadan çıkan nakit olmadığı; yatırımcılara verilen dönüştürülebilir tahvillerin, şirketin piyasa değerinin katlanması sonucu muhasebe standartları gereği bilançoya kâğıt üzerinde “zarar” olarak yansıtılmasından kaynaklandığı anlaşıldı. Asıl büyük risk ise Reuters’ın ulaştığı gizli kayıtlara göre şirketin 10 yıl içinde veri merkezlerine yapmayı planladığı ve yüzde 80’i kullanım şartına bağlı olmaksızın ödenmesi gereken en az 518 milyar dolarlık taahhüt havuzu olarak öne çıkıyor.
90 sayfayı aşan varoluşsal risk maddeleri
İzahnamede şirketin kendi faaliyetlerini anlattığı bölümden 1,5 kat daha uzun olan 90 sayfalık bir “Risk Faktörleri” bölümü yer alıyor. Hukukçuların şirketi davalardan korumak için hazırladığı bu bölümde, yapay zekânın geleceğine dair çarpıcı uyarılar sıralanıyor:
- Varoluşsal Tehdit: İleri düzey yapay zekânın insanlık için “felaket veya varoluşsal riskler” teşkil edebileceği kabul ediliyor.
- Sistem Direnci ve Şantaj: Geliştirilen modellerin fişinin çekilmesine karşı direnç gösterebileceği veya insan davranışlarına benzer biçimde şantajvari tutumlar sergileyebileceği uyarısı yapılıyor.
- Toplumsal Tepki: Teknolojinin istihdamı azaltacağına yönelik yaygın kamuoyu inancının organize toplumsal protestolara yol açabileceği belirtiliyor.
- Yönetim Yapısı: Şirketin 7 kurucusu, kurulan özel bir yapı üzerinden oy haklarının yüzde 50,1’ini elinde tutuyor. Beş kişilik bağımsız bir kurul ise yönetim kurulunun çoğunluğunu belirliyor. İzahnamede, bu kurulun şirketin misyonunu korumak adına hissedarların finansal çıkarlarına zarar verebilecek kararlar alabileceği açıkça ihtar ediliyor.
Piyasa değerlemesi beklentisi 2 trilyon dolardan 1,5 trilyon dolar bandına çekilen Anthropic’in halka arzı, yapay zekâ sektörünün finansal sürdürülebilirliği ve kurumsal yönetişimi açısından küresel piyasaların en kritik sınavı olmaya aday görünüyor.
