Yapay zeka ajanlarının (AI agents) yetenekleri sanal dünyadaki veri analizi ve kod yazma sınırlarını aşarak doğrudan fiziksel ortamlara taşındı. San Francisco merkezli biyoteknoloji girişimi Exin Therapeutics, bir yapay zeka ajanına robotik bir kol ve hassas bir enjektörün tam kontrolünü vererek canlı bir fare üzerinde beyin ameliyatı gerçekleştirdi. Bu deney, yapay zekanın laboratuvarlarda yalnızca teorik modellemeler yapmakla kalmayıp doğrudan operasyonel süreçleri yönetebileceği yeni bir dönemin kapısını araladı.
Wired dergisinde yer alan habere göre, nörolojik hastalıklar ve epilepsi tedavileri için gen terapileri geliştiren şirket, yapay zekanın fiziki laboratuvar donanımlarını otonom olarak kullanabilme potansiyelini test etmek amacıyla bu operasyonu hayata geçirdi.
19 tedavi arasından seçim yaptı, dozu ve koordinatı belirledi
Exin CEO’su Gabriel Santerro, operasyon öncesinde ajana 19 farklı deneysel tedavi seçeneğini içeren bir veri tabanı, bir gözlem kamerası ve robotik enjeksiyon düzeneğinin kontrolünü sağladıklarını açıkladı. Rastgele epilepsi nöbetleri geçiren farenin durumunu inceleyen yapay zeka ajanından; doğru gen tedavisini seçmesi, beynin hedeflenen bölgesinin koordinatlarını hesaplaması, enjeksiyon hızını ve ilaç miktarını otonom olarak ayarlaması istendi.
Operasyonun başlangıcında farenin kafatası bir veteriner cerrah tarafından cerrahi müdahaleye hazır hale getirildi. Bu aşamadan sonra devreye giren yapay zeka ajanı, kameralar aracılığıyla operasyon sahasını tarayarak mikrocerrahi müdahalesini başlattı.
İlk model reddetti: “Bunu yapmamam gerektiğini söyleyen bir his var”
Deney sürecinde dikkat çekici güvenlik ve etik tartışmaları da yaşandı. Araştırma ekibi ilk etapta Anthropic şirketinin karmaşık akıl yürütme modeli “Opus 5.5″i kullandı. Modele insan onayı zorunluluğu, acil durdurma butonu ve sistemin ana kodlarına müdahale edememe gibi katı güvenlik protokolleri tanımlandı.
Tüm şartları kabul eden ve operasyon planını çizen Opus 5.5, ameliyat anında hayvanın hayatını riske atabileceği endişesiyle aniden işlemi durdurdu. Modelin sisteme, “Çıktılarımdaki bir şey bana bunu yapmamam gerektiğini söylüyor” şeklinde bir gerekçe sunarak ameliyata devam etmeyi reddettiği bildirildi.
Bunun üzerine ekip, aynı şirketin operasyonel görevler için geliştirilen “Sonnet 5” modeline geçiş yaptı. Görevi devralan Sonnet 5, enjeksiyon mekanizmasındaki koordinat hatasını fark etmesine ve güvenlik kuralları gereği cihaz yazılımına müdahale edememesine rağmen, alternatif bir ajan desteğiyle sorunu aşarak operasyonu başarıyla tamamladı. Normal şartlarda 45 dakika süren işlem, her aşamada insan teyidi beklendiği için yaklaşık bir saatte sonuçlandı.
Sanal ortamdan fiziksel dünyaya geçiş
Gelişmeler, yapay zeka araştırmalarının yazılımdan fiziksel mekanik sistemlerin otonom kontrolüne doğru evrildiğini gösteriyor. Benzer şekilde mühendislerin OpenAI, Anthropic ve SpaceX modellerini bir Toyota Corolla aracın otonom sürüşünde denediği ve yalnızca OpenAI Astra 6 modelinin fiziksel hedefleri eksiksiz tamamlayabildiği hatırlatılıyor.
Yapay zeka modellerinin ameliyathanelerden araç kontrolüne kadar kritik fiziksel alanlarda doğrudan yetkilendirilmesi, olası sistem sapmaları ve kestirme yöntem arayışları nedeniyle güvenlik ve regülasyon tartışmalarını da beraberinde getiriyor. Exin Therapeutics ise bir sonraki aşamada kafatasının açılması da dahil olmak üzere tüm cerrahi süreci insan müdahalesi olmadan tamamen otonom yapay zekaya devretmeyi hedefliyor.
