İtalya Yarımadası’nın kuzey-orta kesiminde, tamamen İtalyan topraklarıyla çevrili olan San Marino Cumhuriyeti, dünyanın en küçük ve en eski bağımsız cumhuriyetlerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. 61,19 kilometrekarelik yüzölçümü ve yaklaşık 34 bin kişilik nüfusuyla deniz kıyısı bulunmayan bu mikro devlet; 17 asrı aşan kesintisiz bağımsızlık geleneği, UNESCO koruması altındaki Titano Dağı ve özgün idari yapısıyla dikkat çekiyor.
Ülke, güneybatıda Marche, kuzeydoğuda ise Emilia-Romagna bölgeleri arasında uzanan 40 kilometrelik bir sınır hattıyla İtalya’ya komşu konumda yer alıyor.
Taş ustası Marinus’un mirası: 301 yılından bugüne
Geleneksel kabule göre cumhuriyetin kuruluşu, Roma İmparatoru Diocletianus’un Hristiyanlara yönelik baskılarından kaçarak Adriyatik kıyısındaki Rab Adası’ndan bölgeye sığınan taş ustası Marinus (San Marino) tarafından 3 Eylül 301 tarihinde gerçekleştirildi. Marinus’un ölüm döşeğinde topluluğuna bıraktığı “Sizi her iki adamdan da (İmparator ve Papa) özgür bırakıyorum” vasiyeti, ülkenin yüzyıllar süren bağımsızlık refleksinin temel harcını oluşturdu.
Cumhuriyet, zorlu coğrafi yapısı ve usta diplomasi manevraları sayesinde tarih boyunca egemenliğini korumayı başardı:
- İstilalara Direniş: 1503’te Cesare Borgia’nın 6 aylık işgaline ve 1739’da Kardinal Giulio Alberoni’nin ilhak girişimine karşı bağımsızlığını yeniden kazandı.
- Napolyon’un Teklifi: 1797’de Napolyon Bonapart’ın sınırları denize kadar genişletme ve yardım teklifini “Savaşlar biter, komşuluk baki kalır” öngörüsüyle reddetti.
- Garibaldi Sığınağı: 1849’da İtalyan birliğinin kurucusu Giuseppe Garibaldi ve askerlerine Avusturya ordusundan kaçarken güvenli sığınak sağladı; bu vefa İtalya Krallığı’nın San Marino’nun bağımsızlığına saygı duymasını sağladı.
- İkinci Dünya Savaşı: 15 bin nüfusa sahip olmasına karşın savaşta tarafsız kalarak 100 bini aşkın İtalyan ve Yahudi mülteciye kapılarını açtı.
6 aylık görev süresiyle dünyada tek: İki eş naip sistemi
San Marino, doğrudan demokrasi unsurlarını barındıran parlamenter bir sistemle yönetiliyor. 60 sandalyeli Büyük ve Genel Konsey (parlamento) yasama organını temsil ederken; devlet başkanlığı görevini “Hükümdar Naip” (Captains Regent) adı verilen iki eş başkan yürütüyor.
Konsey tarafından seçilen bu iki lider, güç yozlaşmasını önlemek amacıyla yalnızca 6 ay süreyle (her yıl nisan ve ekim aylarında değişerek) görev yapıyor. Vatandaşların her 6 ayda bir meclise doğrudan yasa teklifi sunabildiği “Arengo” geleneği ise köklü halk meclisi kültürünü yaşatıyor.
Dokuz kale ve bacasız sanayi ekonomisi
İdari açıdan “Castelli” (kale) adı verilen 9 idari birime ayrılan cumhuriyette en yüksek nüfus ve sanayi merkezi Serravalle olurken; başkent San Marino, Titano Dağı’nın üç zirvesine kurulu tarihi hisarlarıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunuyor.
İkinci Dünya Savaşı sonrasına kadar tarım ve taş ocakçılığına dayalı olan yerel ekonomi, günümüzde gayrisafi yurt içi hasılasının yarısından fazlasını turizm ve finansal hizmetlerden karşılıyor. Para birimi olarak avroyu kullanan ancak Avrupa Birliği üyesi olmayan San Marino; tarihi dokusu, lüks konaklama tesisleri, pul koleksiyoncularına hitap eden özel posta pulları ve nadir hatıra paralarıyla küresel cazibesini koruyor.
