Küresel havacılık sektörü, Orta Doğu ve İran kaynaklı jeopolitik krizlerin petrol piyasalarında yarattığı şok dalgasıyla birlikte uzun soluklu bir mali baskı dönemine giriyor. Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların ardından jet yakıtı fiyatlarında başlayan tırmanışın kalıcı hale gelmesi, yolcuların artan bilet fiyatlarını karşılama kapasitesini zorlarken küresel enflasyonun seyahat talebini zayıflatmasından endişe ediliyor.
Financial Times’ın haberine göre havayolu yöneticileri, enerji maliyetlerindeki artışın beklenenden çok daha uzun süreceğini öngörüyor. Maliyet baskısının sürmesi durumunda şirketlerin bilet fiyatlarına yeni zamlar yapabileceği, uzun vadeli genişleme hedeflerini askıya alabileceği ve aktif filo büyüklüklerini sınırlamak zorunda kalabileceği belirtiliyor.
“3 ila 5 yıllık zorlu bir dönem kapıda”
Portekiz Hava Yolları (TAP) İcra Kurulu Başkanı (CEO) Luís Rodrigues, sektörün 3 ila 5 yıl sürebilecek zorlu bir konjonktürle karşı karşıya kalabileceğini vurguladı. Rodrigues, tüketici talebinin şimdilik dirençli olduğunu ancak havayollarının maliyet artışlarını sürekli olarak bilet fiyatlarına yansıtmasının bir sınırı bulunduğunu ifade etti.
Havacılık veri analiz şirketi OAG verilerine göre, Körfez hava sahasındaki kapanmalar ve bilet fiyatlarının yüzde 10’un üzerinde artmasına rağmen, yılın ilk yarısında küresel rezervasyonlar yıllık bazda yüzde 1 artarak 2,3 milyara ulaştı.
ABD merkezli Delta Air Lines, ortalama bilet fiyatlarını yüzde 20 oranında artırmasına karşın talepte belirgin bir gerileme görmediğini açıkladı. Ancak şirketleri sert fiyat dalgalanmalarından koruyan vadeli yakıt koruma (hedging) sözleşmelerinin süresinin dolması, önümüzdeki dönemi çok daha riskli hale getiriyor. İtalyan ITA Airways CEO’su Jörg Eberhart, yakıt ihtiyaçlarının yaklaşık yüzde 80’ini kriz öncesinde bağladıklarını ancak yeni hedge sözleşmesi yapmadıkları için gelecek yıl piyasa dalgalanmalarına karşı daha korumasız kalacaklarını aktardı.
Enflasyon baskısı ve havayollarının kâr marjı ikilemi
LATAM Airlines CEO’su Roberto Alvo, sektörün şu an için talep değil maliyet yönetimi sorunu yaşadığını belirtse de üst düzey yöneticiler, kalıcı enflasyonun hanehalkı alım gücünü eriterek orta vadede seyahat talebini frenleyeceği konusunda uyarıyor.
Sektörün geleneksel olarak zayıflayan talebe bilet indirimiyle karşılık verdiğini hatırlatan analistler, mevcut yüksek işletme giderleri ve daralan kâr marjları nedeniyle şirketlerin bu kez fiyat kırma manevrasına başvuramayacağını vurguluyor. Güney Amerika merkezli Abra Group CEO’su Adrian Neuhauser ise sektörün kriz öncesinde hedeflenen büyüme ölçeğine kıyasla daha küçük bir hacimle yetinmek zorunda kalabileceğini dile getirdi.
Filolarda büyüme durdu, teslimatlar sadece eski uçakları yenileyecek
Finansal kısıtlar, havayolu şirketlerinin yatırım bütçelerini ve stratejik planlamalarını baştan aşağı değiştirmesine yol açıyor. Şirketler, yeni uçak alımları ile rekabet avantajı sağlayacak yapay zeka ve dijitalleşme yatırımları arasında zorlu tercihlerle karşı karşıya kalıyor:
- Tasarruf Odaklı Dönüşüm: Boeing ve Airbus’tan teslim alınacak yeni nesil uçaklar filoları genişletmek için değil, yakıt tüketimi yüksek eski modelleri emekliye ayırmak amacıyla kullanılacak.
- Rotasyonel Uçuş Stratejisi: Yaklaşık 400 uçaklık filosu bulunan LATAM, park maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle eski uçaklarını seferden çekmek yerine yakıt tasarrufu sağlamak adına daha düşük yoğunluklu hatlara kaydırmaya başladı.
- Teknolojiye Kaynak Ayrımı: SunExpress yöneticisi Marcus Schnabel, rekabetçi kalabilmek için yapay zeka yatırımlarının şart olduğunu ancak bunun ek bütçe gerektirmesi sebebiyle harcama dağılımında zorlu kararlar almayı zorunlu kıldığını kaydetti.
Havacılık otoriteleri, enerji maliyetlerindeki öngörülemezlik ve talep dalgalanmalarına karşı operasyonel ve finansal kararlarını en hızlı şekilde revize edebilen taşıyıcıların bu türbülanslı süreci atlatabileceğini belirtiyor.
