Gövde uzunluğu 10 santimetreyi, bacak açıklığı ise yaklaşık 20 santimetreyi bulan ve yetişkin dişileri küçük bir fare ağırlığına ulaşabilen “wetapunga”, dünyanın bilinen en ağır böcek türü olarak kabul ediliyor. Geceleri aktif olan ve tamamen otçul beslenen bu dev omurgasız, geçtiğimiz yüzyılda doğal yaşam alanlarından silinme noktasına gelmişti.
Yeni Zelanda’da yürütülen ve detayları “New Zealand Journal of Zoology” dergisinde yayımlanan 15 yıllık kapsamlı koruma ve üretme programı sayesinde tür, neslinin tükenme eşiğinden başarıyla geri döndürüldü.
Yabancı avcılar ve yok olma tehlikesi
Wetapunga geçmişte Yeni Zelanda’nın Kuzey Adası genelinde yaygın olarak bulunuyordu. Ancak adaya sonradan getirilen kediler, fareler ve kakımlar gibi istilacı avcı türlerin yanı sıra doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi, bu türün popülasyonunu çöküşe sürükledi. Yırtıcılardan izole bir ekosistemde evrimleşen dev böcek, yeni tehditler karşısında savunmasız kaldı.
1990’lara gelindiğinde ana karadaki varlığı tamamen sona eren türden geriye yalnızca Hauraki Körfezi’ndeki tek bir adada izole bir topluluk kaldı. Adadaki kemirgenlerin temizlenmesiyle sayıları 2005’te 78’den 2009’da 172’ye çıksa da bu artış türün geleceğini güvenceye almaya yetmedi.
Laboratuvarda özel protein diyetiyle üretim
Bilim insanları 2008 yılında doğadan topladıkları üreme çağındaki 6 bireyi Auckland Hayvanat Bahçesi ile Butterfly Creek tesislerine taşıyarak kontrollü üreme programını başlattı. Yavru perilerin hayatta kalma oranını artırmak için taze yapraklar ve çürümüş bitki atıklarının yanı sıra balık pulu takviyesiyle zenginleştirilmiş özel bir protein diyeti uygulandı.
Büyüdüklerinde tekli kafeslere alınan bireyler, hem üreme döngüsünün devamı hem de doğaya yeniden kazandırılma süreci için hazırlandı.
Doğaya 11 bin birey salındı
Program kapsamında 15 yıl boyunca titizlikle seçilen ve avcılardan arındırılmış 8 ada ile 2 koruma alanına toplam 45 ayrı seferde yaklaşık 11 bin wetapunga salındı.
Saha gözlemlerinde Motuora ve Tiritiri Matangi adalarında böceklerin en az 4 nesil boyunca doğal ortamda başarıyla ürediği ve döngüyü sürdürdüğü tespit edildi. Araştırmacılar, elde edilen bu metodolojinin nesli tehlike altındaki diğer omurgasız canlıların korunmasında da küresel bir model olacağını belirtiyor.
