Yapay zeka sistemlerinin karmaşık bilimsel problemleri insan aklının ötesinde bir hızla çözmeye başlaması, akademik dünyada varoluşsal bir kriz başlattı. Dünyanın en prestijli matematik ödülü kabul edilen Fields Madalyası’nın 2022 yılı sahibi Fransız matematikçi Hugo Duminil-Copin, ABD merkezli yapay zeka şirketi OpenAI’ın yayımladığı son matematiksel kanıtların ardından yaşadığı sarsıntıyı kamuoyuyla paylaştı. Fransız Le Figaro gazetesine konuşan Duminil-Copin, “Geceleri ağladım” diyerek, yıllar süren insan emeğinin makineler tarafından saatler içinde ikame edilmesinin yarattığı duygusal yıkımı anlattı.
Yılların araştırmasını saatlere sığdıran modeller
OpenAI, ekim ayı başında yaptığı duyuruda geliştirdiği yeni modelin yaklaşık 4 bin ileri düzey matematik probleminden 370’ini çözüme kavuşturduğunu ve yüzlerce yeni akademik kanıt taslağı ürettiğini açıkladı. Çözülen problemlerden 16’sının doğrudan Duminil-Copin’in uzmanlık alanı olan olasılık teorisi ve istatistiksel fizik disiplinlerine ait olduğu kaydedildi.
Yıllarını açık uçlu matematiksel varsayımlara adayan bilim insanı, yapay zekanın araştırma alanını adeta “yerle bir ettiğini” savundu. Yüzlerini bildiği meslektaşları yerine makinelerin ürettiği kanıtları okumakta zorlandığını belirten Duminil-Copin, bilimsel bilginin anlamını keşif sürecindeki insan deneyiminden aldığına dikkat çekti. Fransız matematikçi Cedric Villani ise yaşanan gelişmeleri, “Son dört yüzyılda, belki de bin yılda matematikte görülen en köklü kırılma” olarak nitelendirdi.
Hızlı sonuç arayışı ve kaybolan insan sezgisi
Akademik çevreler, yapay zekanın ulaştığı çözümlerin doğruluğu kadar, bilim insanının öğrenme ve sezgi geliştirme sürecini sekteye uğratmasından endişe duyuyor. Amerikan The Atlantic dergisinde yer alan analizde, matematikçilerin başarısız denemeler yoluyla yeni kavramlar ve analitik araçlar geliştirdiği hatırlatıldı. Nihai sonuca kestirmeden ulaşılmasının, gelecekte beklenmedik keşiflere kapı aralayan o sancılı düşünme sürecini ortadan kaldırabileceği belirtiliyor.
Harvard Üniversitesi Matematik Profesörü Lauren Williams ise özellikle genç araştırmacıların durumuna dikkat çekiyor. Yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin problem çözerken kazandığı analitik yetkinliklerin, hazır makine çıktıları nedeniyle körelebileceği uyarısında bulunan Williams, OpenAI’ın yayımladığı sonuçların birçok genç akademisyenin tez çalışmalarını şimdiden hükümsüz kıldığını ifade ediyor.
Bilimsel ilerlemenin kontrolü kimde kalacak?
OpenAI, matematik camiasıyla iş birliği yapacağını ve uluslararası danışma kurullarıyla çalışacağını açıklasa da bağımsız bilim insanları modellerin kapalı kapılar ardında geliştirilmesine tepki gösteriyor. Uzmanlar; telekomünikasyon, şifreleme ve tıbbi görüntüleme gibi gündelik hayatın temelini oluşturan matematik disiplininde insan kavrayışının devreden çıkmasının uzun vadede teknolojik bağımlılık doğurabileceğine işaret ediyor.
Bilim dünyası artık makinelerin problem çözme hızını değil; insanın, makinelerin ürettiği karmaşık kanıtları anlayıp gelecek nesillere aktarabilme yeteneğini koruyup koruyamayacağını tartışıyor.
