Gelişen teknolojiyle birlikte modern otomobiller yalnızca birer ulaşım aracı olmaktan çıkarak devasa veri toplayan tekerlekli dijital platformlara dönüştü. Araçlarda bulunan gelişmiş sensörler, dahili kameralar ve internet bağlantı modülleri; sürücülerin sık uğradığı konumlardan seyahat rotalarına, hızlanma ve ani fren alışkanlıklarından multimedya kullanımına kadar çok sayıda veriyi anlık kaydediyor. Güvenlik ve navigasyon gerekçesiyle toplanan bu hassas bilgilerin reklam, analiz ve sigorta şirketlerine aktarılması ise ciddi gizlilik endişelerini beraberinde getiriyor.
Araştırmalar veri paylaşımının boyutunu ortaya koydu
ABD’deki Northeastern Üniversitesi ve Consumer Reports iş birliğiyle yürütülen kapsamlı bir araştırma, bağlantılı araçların teknoloji şirketleriyle kurduğu veri trafiğini mercek altına aldı. İncelenen 19 farklı markaya ait 21 aracın 19’unun, Wi-Fi ağları üzerinden en az bir harici şirketle bağlantı kurduğu tespit edildi. Araçlarla entegre çalışan 30 mobil uygulamanın 28’inin reklam ve analiz şirketleriyle iletişim halinde olduğu, 7 uygulamanın ise araç sahibinin kimliğini ve kesin konumunu belirlemeye yarayan verileri doğrudan dış kaynaklara aktardığı saptandı.
Verilerin iletildiği taraflar arasında Google, Amazon, Microsoft ve Meta gibi teknoloji devlerinin yer aldığı belirlendi. Toplanan bilgiler arasında araç kimlik numarası (VIN), e-posta adresi ve telefon numarası gibi kritik kişisel göstergeler de bulunuyor.
Sigorta şirketleri ve satılan sürücü profilleri
Sürücünün hız, frenleme ve rota alışkanlıklarının analiz edilmesi, bireysel sürüş profillerinin çıkarılmasına zemin hazırlıyor. Bu profillerin sigorta primlerini belirlemek veya risk değerlendirmesi yapmak amacıyla üçüncü taraflarla paylaşılması yasal yaptırımları da beraberinde getiriyor.
ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC), Ocak 2026’da General Motors’un sürücü konum ve davranış verilerini tüketici raporlama kuruluşlarıyla paylaşmasını 5 yıl süreyle yasakladı ve şirkete 20 yıllık şeffaflık zorunluluğu getirdi. Ardından Mayıs 2026’da Kaliforniya eyaleti, yüz binlerce araç sahibinin sürüş verilerini gizlilik yasalarına aykırı şekilde veri simsarlarına sattığı gerekçesiyle şirket ile 12,75 milyon dolarlık bir uzlaşmaya vardı. Öte yandan Volkswagen grubunun yazılım şirketi Cariad bünyesinde bulut güvenliği açığı nedeniyle yaklaşık 800 bin elektrikli aracın konum bilgilerinin sızdırılması, toplanan verilerin siber saldırılara karşı yarattığı güvenlik riskini gözler önüne serdi.
Dijital gizliliği korumak için alınabilecek önlemler
Avrupa Birliği’nin Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ağır kurallar ve küresel cironun yüzde 4’üne varan cezalar öngörse de uzmanlar bireysel tedbirlerin aksatılmaması gerektiği konusunda uyarıyor:
- Araç İçi Gizlilik Ayarları: Bilgi-eğlence ekranındaki veri paylaşımı, konum geçmişi ve analiz seçenekleri kontrol edilmeli, zorunlu olmayan izinler kapatılmalıdır.
- Mobil Uygulama İzinleri: Akıllı telefona yüklenen araç uygulamalarının konum, rehber ve arka plan veri erişimleri sınırlandırılmalıdır.
- Sürüş Takip Paketleri: Sigorta şirketlerine veri aktaran isteğe bağlı sürüş puanlama hizmetlerinin kapsamı incelenmelidir.
- Satış Öncesi Sıfırlama: Araç satılırken veya kiralama süresi bittiğinde sistem fabrika ayarlarına döndürülmeli, kayıtlı adresler ve telefon eşleşmeleri tamamen silinmelidir.
Otomotiv dünyasında artan veri takibi karşısında, yeni araçlarda yakıt tüketim etiketlerine benzer biçimde hangi verilerin toplandığını ve satıldığını gösteren “gizlilik etiketleri” zorunluluğunun getirilmesi tartışılıyor.
