ABD’nin gelişmiş yapay zeka çiplerine uyguladığı ihracat yasaklarına karşı Pekin yönetimi, yazılım mimarisini kökten değiştiren bir stratejiyle yanıt veriyor. Washington’ın Nvidia çiplerini engelleyerek Çin ordusunun teknolojik gelişimini yavaşlatma planı, “model damıtma” (model distillation) yöntemi ve yerli donanım entegrasyonu sayesinde farklı bir rotaya evrildi.
Çin Halk Kurtuluş Ordusu’na (ÇHKO) bağlı araştırma kurumlarının açık patent ve ihale kayıtları üzerinde yapılan incelemeler, Çin’in hem kısıtlı Amerikan modellerinden veri damıtarak yerel sistemlerini eğittiğini hem de bunları Huawei üretimi yerli çiplerde çalışacak ölçeğe getirdiğini ortaya koyuyor.
Büyük modellerden küçük sistemlere: Damıtma yöntemi
Sektörde yaygın olarak kullanılan model damıtma tekniği; yüksek maliyetli ve devasa işlem gücü gerektiren ana modellerin ürettiği milyonlarca veriyi toplayıp, çok daha küçük ve düşük maliyetli özel modellere öğretme mantığına dayanıyor. Bu yöntemle geliştirilen modeller, orijinal modelin tüm yeteneklerini kopyalamasa da hedeflenen spesifik görevlerde yüksek doğrulukla çalışabiliyor.
Çin askeri üniversitelerinin yayımladığı makaleler, bu yaklaşımın özellikle insansız hava araçları (İHA), insansız deniz araçları ve ön cephe atış kontrol sistemleri gibi kısıtlı donanımlara sahip platformlarda doğrudan kullanıldığını gösteriyor:
- İHA sistemlerinin uydu veya operatör bağlantısı koptuğunda dahi kendi başına hedef tespiti ve rota hesabı yapabilmesi sağlandı.
- DeepSeek mimarisi kullanılarak model boyutları küçültüldü ve eğitimdeki enerji tüketimi yaklaşık yüzde 40 oranında düşürüldü.
- Hafifletilen modeller, Huawei’nin Ascend ve Kirin işlemcileri gibi Batılı muadillerine kıyasla daha mütevazı donanımlara başarıyla uyarlandı.
İhale kayıtlarında ikili strateji: Hem kaçak tedarik hem yerli ikame
Çin ordusunun kamuya açık ihale platformları, Pekin’in tek bir yöne bağlı kalmadığını gösteriyor. Analiz edilen belgeler, bir yandan üçüncü taraflar ve aracı kurumlar üzerinden Nvidia A100 ve H100 işlemcilerinde hesaplama süresi satın alma girişimlerinin sürdüğünü; diğer yandan ise ihalelerde şart koşulan yerli donanım kullanımının hızla arttığını ortaya koyuyor.
Pekin yönetimi, Shanxi 100 Trust gibi tamamen Huawei’nin Kunpeng ve Ascend mimarileriyle çalışan yerli girişimlere savunma sözleşmeleri aktararak Batı tedarik zincirine olan bağımlılığı aşmayı hedefliyor.
Askeri çevrelerden güvenilirlik ve tutarsızlık eleştirisi
Her ne kadar model küçültme başarısı Çin için bir teknolojik egemenlik kazanımı olarak sunulsa da Çinli askeri uzmanların kendi iç yayınlarında paylaştığı değerlendirmeler ciddi risklere işaret ediyor.
ÇHKO Topçu ve Hava Savunma Akademisi uzmanları, küçük modellerin sahada kritik zafiyetler barındırdığına dikkat çekiyor:
- Taktiksel tutarsızlık: Modellerin muharebe simülasyonlarında hedeflere orantısız güç kullanımı veya aşırı saldırgan taktikler önerebilmesi.
- Gecikme dalgalanması: Cevap sürelerinin değişkenlik göstermesi ve zayıf ağ koşullarında aynı komuta farklı tepkiler verilmesi.
- Denetim zafiyeti: Kapalı karar zincirleri nedeniyle ölümcül askeri operasyonlarda insan kontrolünün zayıflama riski.
Mevcut veriler, ABD ambargosunun Çin’i tamamen durduramadığını ancak Çin’in de geliştirdiği çözümlerde sahadaki güvenilirlik ve öngörülebilirlik sorunlarıyla mücadele ettiğini gösteriyor.
