Her 3,2 milisaniyede bir düzenli radyo dalgaları yayan ancak açıklanamaz biçimde yavaşladığı gözlemlenen bir nötron yıldızı, evrenin en sıra dışı kozmik ailelerinden birini gün yüzüne çıkardı. Gökbilimciler, beş yıllık kesintisiz gözlemler sonucunda sinyallerdeki tutarsızlığın gizli bir üçüncü yıldızın kütleçekiminden kaynaklandığını tespit etti. Keşif; bir pulsar (atarca), bir beyaz cüce ve Güneş benzeri aktif bir ana kol yıldızını barındıran nadir bir üçlü sistemi ortaya çıkardı.
Gizemli sinyallerin arkasındaki kütleçekim etkisi
Çin Bilimler Akademisi Ulusal Astronomi Gözlemevi tarafından Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, “J0435+3233” adı verilen sistemdeki pulsar ilk olarak 500 metrelik devasa FAST radyo teleskobuyla saptandı.
Yapılan 192 zamanlama ölçümü, atarcanın bir beyaz cüce ile 8 günlük dar bir yörüngede döndüğünü gösterdi. Ancak radyo sinyallerinin zamanlamasındaki beklenmedik gecikmeler, pulsarın olağan dışı bir hızla yavaşladığı izlenimini yarattı. FAST verilerini NASA’nın Fermi Gama Işını Teleskobu’nun 17 yıllık arşiv kayıtlarıyla birleştiren araştırmacılar, sisteme dışarıdan etki eden Güneş kütlesinde üçüncü bir yıldızın varlığını kanıtladı.
Farklı kaderlere sahip üç kozmik kardeş
Dünya’dan yaklaşık 6 bin 900 ışık yılı uzaklıkta yer alan sistemdeki üçüncü yıldız, içteki pulsar-beyaz cüce çiftinin etrafındaki eliptik turunu 73,5 yılda tamamlıyor. Hesaplamalar, iç ikilinin bu dış yıldızın yerçekimi nedeniyle ivmelenmesinin, sinyallerdeki yanıltıcı yavaşlama etkisini doğrudan açıkladığını ortaya koydu.
Bilim insanları bu üç gök cisminin aynı gaz ve toz bulutundan doğduğunu değerlendiriyor:
- En büyük kütleli ilk yıldız süpernova ile patlayarak bir atarcaya dönüştü,
- Ortanca yıldız dış katmanlarını uzaya fırlatarak bir beyaz cüce halini aldı,
- En küçük olan üçüncü üye ise nükleer yakıtını tüketmeyerek Güneş benzeri canlı yapısını korumayı başardı.
Evrenin kurallarını test eden doğal laboratuvar
J0435+3233, bilinen diğer üçlü sistemlerin aksine halen aktif evrim sürecinde olan canlı bir yıldız barındırmasıyla türünün ilk örneği olarak kayıtlara geçti. Sistemin sunduğu bu ara evre, gökbilimcilere yıldız kalıntıları arasındaki kütleçekimsel geçişleri canlı izleme fırsatı veriyor.
Araştırmacılar, üç cisim probleminin kütleçekimsel dinamiklerini ve genel görelilik teorisinin uç sınırlarını test etmek için bu sistemin eşsiz bir doğal laboratuvar işlevi göreceğini belirtiyor. Milyarlarca yıl sonra üçüncü yıldızın da beyaz cüceye dönüşmesiyle birlikte sistem, tamamen yıldız kalıntılarından oluşan ölü bir kozmik yapıya evrilecek.
