Evrenin erken dönemlerinde, henüz yıldız oluşum sürecini tamamlamamış bir galaksiden yayılan anlık bir radyo dalgası, saniyenin binde biri kadar bir süre parladıktan sonra uzayda 10 milyar yıllık bir yolculuğa çıktı. Dünya’daki teleskoplar tarafından yakalanan bu sinyal, ulaştığı rekor mesafenin yanı sıra kaynağı olan galaksinin beklenenden çok daha küçük ve genç çıkmasıyla astrofizik dünyasındaki yerleşik teorileri yeniden tartışmaya açtı.
Science dergisinde yayımlanan uluslararası araştırmaya göre, “FRB 20240304B” olarak adlandırılan hızlı radyo patlaması (FRB), ilk olarak 4 Mart 2024 tarihinde Güney Afrika’daki MeerKAT radyo teleskobu tarafından kaydedildi. Yeryüzündeki en güçlü gözlemevleri sinyali yayan galaksiyi doğrudan tespit etmekte yetersiz kalınca araştırmacılar James Webb Uzay Teleskobu’na (JWST) başvurdu.
Beklenenden Bin Kat Daha Küçük
James Webb’in yakın kızılötesi kamerası (NIRCam), sinyalin geldiği noktada son derece sönük bir cüce galaksi görüntüledi. Elde edilen veriler, evrenin henüz 3 milyar yaşında olduğu ve yıldız oluşumlarının hızla arttığı döneme ait bir manzarayı ortaya koydu. Ancak tespit edilen galaksinin kütlesinin, teorik modellerin öngördüğünden yaklaşık bin kat daha küçük olduğu belirlendi.
Sidney Üniversitesi’nden baş araştırmacı Manisha Caleb, yıldızlarla dolu devasa bir galaksi beklerken aktif olarak yıldız üretmeye devam eden küçük bir cüce galaksiyle karşılaştıklarını ve buradaki yıldızların büyük bölümünün yalnızca 30 milyon yıl içinde oluştuğunu belirtti.
Nötron Yıldızı Birleşmesi mi, Magnetar mı?
Galaksinin genç yapısı, hızlı radyo patlamalarının kökenine dair teorileri test ediyor:
- Nötron Yıldızı Birleşmeleri: İki nötron yıldızının birleşerek bu denli güçlü sinyaller üretmesi için oluşumlarının üzerinden çok uzun süreler geçmesi gerekiyor; bu nedenle genç bir galakside bu olasılık zayıf kalıyor.
- Magnetar Hipotezi: Aşırı manyetik alana sahip genç nötron yıldızları (magnetar), oluştuktan kısa bir süre sonra devasa radyo patlamaları tetikleyebiliyor. Araştırma ekibi bu sinyalin bir magnetardan kaynaklanma ihtimalini daha yüksek görüyor.
Görünmeyen Kozmik Ağı Aydınlatan Fener
Sinyal, milyarlarca yıllık yolculuğu boyunca içinden geçtiği kozmik maddenin izlerini de taşıyarak galaksiler arası boşluğu haritalandırmak için doğal bir “kozmik fener” işlevi gördü. Uzayda serbest dolaşan elektronlar radyo dalgalarının belirli frekanslarını geciktirdiği için bilim insanları daha önce bilinmeyen bir galaksi kümesinin yanı sıra Dünya’ya yakın Başak (Virgo) Kümesi’nin de madde yoğunluğunu hesaplayabildi.
Gökbilimciler, MeerKAT ile erken evrenden gelen yeni radyo patlamalarını tespit edip bunları James Webb Teleskobu ile inceleyerek gizemli kozmik patlamaların doğasını ve evrenin görünmeyen madde ağını aydınlatmayı hedefliyor.
