Yapay zeka modellerinin yaygınlaşmasıyla birlikte artan güvenlik açıkları ve siber ihlaller, hukuk dünyasını daha önce eşi benzeri görülmemiş bir sorumluluk tartışmasının içine çekti. Başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere teknoloji devlerine ev sahipliği yapan ülkelerde, sistemlerin sebep olduğu maddi zararların faturasını kimin ödeyeceği sorusu gündemin ilk sırasına yerleşti.
ABD Başkanı Donald Trump tarafından hayata geçirilen “Süper Zeka Görev Gücü” bünyesinde yürütülen temaslarda, konunun mevcut hukuki normlar üzerinden çözülmesi fikri öne çıkıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile eski Beyaz Saray Yapay Zeka Danışmanı David Sacks, yürürlükteki mevzuatın sorumluları tespit etmek için yeterli olduğunu savunuyor. Trump ise yeni kısıtlamalar getirmek yerine, modellerin kontrolden çıkması durumunda doğrudan Adalet Bakanlığı’nın devreye girmesi gerektiğini ifade ediyor.
Hukukçular mevcut yasaların yetersizliği konusunda uyarıyor
Yönetimin mevcut kanunlara güvenmesine karşın siber hukuk uzmanları, yürürlükteki yasal çerçevenin otonom yazılım ajanlarını doğrudan sorumlu tutmaya elverişli olmadığını savunuyor.
Emsal yargı kararlarının bulunmayışı, mahkemelerin elini zayıflatan temel faktör olarak öne çıkıyor. Bir yapay zeka modelinin nihai davranış biçimi hem geliştirici şirketin algoritma tasarımına hem de kullanıcının verdiği komutlara bağlı olarak şekilleniyor. Kullanıcının görünüşte sıradan bir talepte bulunması üzerine modelin otonom olarak yasa dışı bir eyleme girişmesi halinde, kusurun geliştiricide mi yoksa komutu verende mi olduğu belirsizliğini koruyor.
Ayrıca Wall Street finans kuruluşlarından küresel hava yollarına kadar geniş bir sektör ağının bu araçları benimsemesi ve kullanıcıların büyük kısmının ABD yargı yetkisinin dışında bulunması, sınır ötesi hukuki süreçleri daha da karmaşık kılıyor.
Sigorta devleri milyonlarca dolarlık tazminat taleplerine hazırlanıyor
Mesele yalnızca adli kovuşturmalarla sınırlı kalmıyor; küresel sigorta piyasası da olası krizin merkezinde yer alıyor. İngiliz Financial Times gazetesinin aktardığı bilgilere göre, uluslararası sigorta aracı kurumu AON, yapay zekadan kaynaklanan şimdiden 300’ü aşkın hukuki uyuşmazlık tespit etti. Siber güvenlik, fikri mülkiyet ve mesleki hata poliçeleri kapsamında şirketlerin kapısı yüz milyonlarca dolarlık tazminat talepleriyle çalınabilir.
Sektör analistleri, OpenAI CEO’su Sam Altman ve Anthropic CEO’su Dario Amodei gibi üst düzey yöneticilerin modellerin denetimsiz eylemleri nedeniyle bizzat sorumlu tutulabileceği uyarısında bulunuyor. Şirket tepe yöneticilerinin şahsi kusurunun bulunması halinde, sigorta poliçelerinin devre dışı kalma riski bulunuyor.
Avrupa Birliği’nde rafa kalkan yasa yeniden gündemde
Yapay zeka sorumluluğu konusunda ilk yasal adımı atan taraf ABD değil, Avrupa Birliği olmuştu. Ancak Brüksel yönetimi, teknoloji şirketleri üzerindeki bürokratik yükü hafifletme ve küresel rekabeti koruma amacıyla hazırlanan “Yapay Zeka Sorumluluk Yasası” tasarısını geçen yıl geri çekmişti.
Sam Altman’ın katıldığı bir yayında “Modellerimiz eğitilirken bir hata ortaya çıkarsa bunun sorumluluğunu bir şekilde üstlenmek zorunda kalırız” yönündeki açıklamaları, iptal edilen yasa tasarısının Avrupa Parlamentosu’nda yeniden gündeme getirilmesi yönündeki çağrıları hızlandırdı. Otonom sistemlerin sebep olduğu ihlallerde yargının nasıl bir içtihat geliştireceği netleşene kadar, mağdurların hak arama süreçlerinin uzun ve belirsiz davalarla sürmesi bekleniyor.
