Geçtiğimiz yüzyıl boyunca küresel ölçekte yüzde 85’ten fazla kayba uğrayan istiridye resifleri, gezegenin en kritik doğal savunma mekanizmaları arasında yer alıyor. “Frontiers in Marine Science” dergisinde yayımlanan kapsamlı bir araştırma, istiridye resiflerinin potansiyeli yüksek 10 ülkede tamamen restore edilmesi halinde yılda yaklaşık 12 trilyon dolarlık ekolojik hizmet sağlayabileceğini ortaya koydu.
Nesiller boyu üst üste yapışan kabukların sığ kıyı sularında oluşturduğu bu katı biyolojik yapılar; suyu doğal filtreleme, nitrojeni temizleme, karbon tutma ve deniz çayırları ile mangrov gibi kıyı ekosistemlerini koruma açısından hayati bir işlev üstleniyor.
İstiridyeler ticari bir metadan fazlası: Doğal altyapı
Tsinghua Üniversitesi bünyesinde yürütülen araştırmada bilim insanları, yapay zeka ve makine öğrenimi tabanlı “ekolojik potansiyel” modeli geliştirdi. Araştırma ekibi; su sıcaklığı, tuzluluk, oksijen seviyeleri, deniz tabanına ulaşan ışık ve besin yoğunluğu gibi dokuz farklı çevresel faktörü 10 binden fazla gözlem kaydıyla eşleştirdi.
Çalışmanın başyazarı Yuhan Wu, istiridyelerin yalnızca ticari bir deniz ürünü değil, kara ile deniz arasındaki sınırda çalışan doğal bir mühendislik altyapısı olarak görülmesi gerektiğini belirtti. Yapılan modellemelere göre restorasyon için en uygun kıyı şeritlerine sahip 10 ülke şu şekilde sıralandı:
- Amerika Birleşik Devletleri
- Avustralya
- Şili
- Çin
- Japonya
- Güney Kore
- Arjantin
- Fransa
- Almanya
- İtalya
Bu 10 ülkede yüksek uyumluluk gösteren kıyı bölgelerinin toplam yüzölçümünün 295 bin kilometrekareye ulaştığı tespit edildi. Deniz tabanına ulaşan güneş ışığı ile sudaki birincil üretkenlik, yaşam alanının verimliliğini belirleyen en kritik iki unsur olarak öne çıktı.
Milyarlarca litrelik su filtreleme kapasitesi
Araştırmanın teorik simülasyonlarına göre, resiflerin tamamen canlandırılması halinde ABD kıyılarında kabuklarda 4,92 milyon ton karbon tutulabilirken, günlük teorik su arıtma kapasitesi 77 kadrilyon litreyi aşabiliyor. Benzer şekilde Avustralya ve Şili kıyıları da devasa su filtreleme potansiyeliyle öne çıkıyor.
Uzmanlar, bu hesaplamaların doğrudan nakit gelir veya net kâr anlamına gelmediğinin, ekosistem hizmetlerinin gayrisafi milli hasıla benzeri bir modelle teorik olarak değerlenmesiyle elde edildiğinin altını çiziyor.
Koruma alanları ve kirlilik baskısı
Çalışma, küresel kıyı koruma politikalarındaki ciddi bir açığı da gözler önüne serdi. İstiridye gelişimi için en uygun koşullara sahip kıyı alanlarının yalnızca yüzde 22,7’sinin deniz koruma alanları sınırları içinde yer aldığı, dörtte üçünden fazlasının ise herhangi bir yasal korumadan yoksun olduğu belirlendi.
Resiflerin yüzde 72’sinin nehir ağızlarında, yüzde 21’inin ise kıyı lagünlerinde yer alması, restorasyon çabalarının karasal kirlilikten bağımsız yürütülemeyeceğini gösteriyor. Nehirlerden taşınan tarımsal atıklar, aşırı besin yüklemesi ve tortu birikimi engellenmeden resiflerin kalıcı olarak kurtarılmasının mümkün olmadığı vurgulanıyor.
