Yüksek faiz politikası ve küresel enerji şokları arasında dengede kalmaya çalışan Türkiye ekonomisinde, Türk lirasının seyrini doğrudan etkileyen “sıcak para” akımları finans çevrelerinde yakından izleniyor. Yıllık enflasyonun ağustos ayında yüzde 31,5 olarak kaydedildiği Türkiye’de, yüzde 37’ye varan getiri oranları yabancı yatırımcıların faiz arbitrajına (carry trade) ilgisini canlı tutmaya devam ediyor.
Yatırımcıların düşük faizli para birimleriyle borçlanıp getirisi yüksek Türk lirası varlıklarına yönelmesi esasına dayanan bu sistem, Bloomberg tahminlerine göre Türkiye’de yaklaşık 75 milyar dolarlık devasa bir pozisyon büyüklüğüne ulaştı. Söz konusu tutarın yaklaşık 65 milyar dolarlık kısmını vadeli döviz sözleşmeleri, 10 milyar dolarlık bölümünü ise para piyasası fonları oluşturuyor.
Hızlı getiri arayışı ve tersine akış endişesi
Ankara’daki ekonomi yönetimini en çok endişelendiren başlık ise bu sermayenin kalıcı değil, yalnızca getiri odaklı ve kısa vadeli olması. Yatırımcıların Türk lirasında değer kaybı veya faizlerde erken bir indirim öngörmesi durumunda, TL varlıklarını satarak dövize yönelmesi riski masada duruyor. Girişinde lirayı destekleyen bu kaynaklar, ani bir çıkış dalgasında tam tersine kur üzerinde sert bir satış baskısına dönüşebiliyor.
Bu tür bir senaryoda yetkililerin rezerv satışı yapmak veya faizleri uzun süre yüksek tutmak zorunda kalabileceği belirtilirken; hükümetin kısa vadeli fon yatırımlarını hedefleyen vergi düzenlemeleriyle sermayeyi daha uzun vadeli ve istikrarlı araçlara yönlendirmeyi planladığı kaydediliyor.
Politika yapıcılar için hassas denge
Arel Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Hilal Kutlu, El Cezire’ye yaptığı değerlendirmede sıcak paraya yönelik kısıtlamaların sermaye girişini azaltabileceği ve bunun Merkez Bankası’nın korumaya çalıştığı liraya zarar verebileceği uyarısında bulundu:
- Geleneksel politikaların kazanımları: Uygulanan ortodoks politikalar sayesinde döviz kurunun dengelendiği, rezervlerin güçlendirildiği ve enflasyondaki düşüş eğiliminin desteklendiği vurgulandı.
- Faiz indirimi ikilemi: Güçlenen rezervlerin faiz indirimi için teknik bir alan açtığı ancak yabancı yatırımcıların bu adıma karşı aşırı duyarlı olduğu, dolayısıyla adımların çok temkinli atılması gerektiği ifade edildi.
- Ekonomik soğuma: İç piyasada ekonomik aktivitede gözlenen kısmi yavaşlamanın, büyümeyi destekleme ihtiyacı ile yatırımcı güvenini koruma zorunluluğu arasında politika yapıcıları zorlu bir ikileme soktuğu belirtildi.
Küresel bankalardan temkinli adımlar
Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler ve yükselen petrol faturası, 2024 yılında yatırımcısına yüzde 30 getiri sağlayan Türk lirasını yeni risklerle karşı karşıya bırakıyor.
Yıl başında Türkiye’deki carry trade pozisyonlarında yaklaşık 10 milyar dolarlık bir çözülme yaşanırken; Bank of America ve Barclays gibi önde gelen uluslararası yatırım bankalarının da Türk lirasına dair önceki iyimser pozisyonlarını gözden geçirerek daha temkinli bir duruşa geçtiği görülüyor. Türkiye’nin petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazda (LNG) yüksek oranda dışa bağımlı yapısı, cari denge ve kur üzerindeki baskıyı artırırken, Merkez Bankası’nın faiz indiriminde manevra alanını daraltıyor.
