ABD Balık ve Vahşi Yaşam Servisi bünyesindeki araştırmacılar, nesli tükenme tehdidi altındaki bir kerevit türünü doğal ortamında takip edebilmek için sıra dışı bir yöntem geliştirdi. Batı Virginia’daki White Sulphur Springs Ulusal Balık Üretim Çiftliği’nde yürütülen projede, kabukluların sırtına özel yapıştırıcılarla entegre edilen mikroçipler sayesinde üretilen bireylerin doğadaki hayatta kalma oranları izleniyor.
Çalışma, ABD’nin Apalaş bölgesindeki akarsularda yaşayan ve boyu yaklaşık 10 santimetreye ulaşan “Big Sandy” tatlı su kerevitini (Cambarus callainus) korumayı hedefliyor. Su kirliliği ve yaşam alanlarının tahrip olması sebebiyle 2016 yılında federal düzeyde tehdit altındaki türler listesine alınan bu canlılar, üretim tesislerinde bir ila iki ay gibi kısa bir sürede doğadaki bir yıllık gelişim seviyesine ulaştırılıyor.
Ameliyat yerine dıştan yapıştırılan “sırt çantası”
Üretilen yaklaşık 300 kerevitin her sonbaharda nehir yataklarına salınması, araştırmacıların karşısına ciddi bir takip zorluğu çıkarıyordu. Daha önce kuyruk altına enjekte edilen renkli sıvı elastomerler yalnızca hayvanın tesiste üretildiğini gösteriyor, bireysel bir kimlik numarası sunamıyordu. Pille çalışmayan ve benzersiz kodlar barındıran pasif entegre aktarıcı (PIT) çiplerinin ise 25 milimetrelik küçük yavruların içine cerrahi yolla yerleştirilmesi ölümcül riskler taşıyordu.
Biyologlar bu engeli aşmak için çipi hayvanın vücuduna enjekte etmek yerine sırtına sabitleyen bir yöntem geliştirdi:
- Yapıştırma tekniği: Mikroçip, kerevitin sırt kabuğuna güçlü bir yapıştırıcı ve esnek bir dolgu katmanıyla tutturulduktan sonra sodyum bikarbonatlı su püskürtülerek hızla sertleştirildi.
- Elektronik sırt çantası: Kabuğun üzerinde minik bir tümsek oluşturan bu düzenek, canlıya hareket kısıtlılığı yaşatmadan bir “sırt çantası” gibi taşınabilir hale getirildi.
- Güvenlik testleri: Yöntem, nesli tehdit altındaki türe zarar vermemek adına önce yaygın bir tür olan Faxonius sanbornii üzerinde 80 denekle test edildi. İki buçuk haftalık gözlemde yapıştırıcının sağlam kaldığı, kabuk değişimini engellemediği ve hayvanlara zarar vermediği kanıtlandı.
Doğadaki kritik sınav sonbaharda başlıyor
Ön denemelerin başarıyla tamamlanmasının ardından uzmanlar, mikroçipli sistemi sonbahar salımlarında doğrudan “Big Sandy” kerevitlerine uygulamaya hazırlanıyor.
Akarsu yataklarında el terminalleri ve tarayıcılarla izlenecek çipler, yapay ortamda hızla büyütülen kerevitlerin yaban hayatına ne kadar uyum sağlayabildiğini ve popülasyonun sürdürülebilirliğini ortaya koyacak.
