Beyaz Saray tarafından yayımlanan son rapor, 2020 yılında dünyayı sarsan Kovid-19 pandemisinin kökenine ilişkin küresel tartışmaları yeniden alevlendirdi. Doğal köken teorisini sorgulayan rapor, dikkatleri 17 Mart 2020’de saygın bilim dergisi Nature Medicine’da yayımlanan “SARS-CoV-2’nin Yakın Kökeni” başlıklı makaleye ve bu çalışmaya imza atan beş bilim insanına çevirdi.
Söz konusu bilimsel çalışma, virüsün Vuhan’daki bir laboratuvardan sızmış olma ihtimalini dışlayarak doğal yollarla evrimleştiği sonucuna varmıştı. Ancak daha sonra basına sızan e-posta yazışmaları, dönemin ABD Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüsü Direktörü Dr. Anthony Fauci’nin makalenin hazırlanması ve yayımlanması sürecinde perde arkasında rol oynadığı iddialarını doğurdu.
E-posta yazışmaları ve şüpheler
New York Times’ın ortaya çıkardığı yazışmalarda, makalenin yazarlarından virolog Kristian Andersen’in Ocak 2020 sonunda Dr. Fauci’ye gönderdiği bir iletide virüsün alışılmadık genetik özellikleri nedeniyle laboratuvar ortamında manipüle edilmiş olabileceği şüphesini dile getirdiği görülmüştü. Ancak Andersen’in iki aydan kısa bir süre sonra yayımlanan makalede doğal köken tezini savunması soru işaretlerine yol açtı.
Nature dergisinde yer alan çalışmada araştırmacılar, tezlerini şu iki temel bilimsel gözleme dayandırmıştı:
- Reseptör bağlama bölgesi (RBD): Virüsün insan hücrelerine tutunmasını sağlayan protein yapısının bilgisayar modellerinin öngördüğü en ideal yapay dizilimle uyuşmaması, doğal seçilimin bir kanıtı olarak sunuldu.
- Furin kesim bölgesi: Virüsün hücreye girişini kolaylaştıran bu bölgenin benzerinin bazı kuş gribi virüslerinde de görülmesi, özelliğin laboratuvar müdahalesi olmadan doğal yollarla kazanılabileceği şeklinde yorumlandı.
Kongre oturumu ve fon tartışmaları
Makalenin yazarlarından Kristian Andersen ve Robert Garry, ABD Kongresi Kovid-19 Alt Komitesi önünde üç saati aşkın süre ifade verdi. Cumhuriyetçi temsilciler, Dr. Fauci ve dönemin Ulusal Sağlık Enstitüleri Direktörü Francis Collins’in katıldığı 1 Şubat 2020 tarihli gizli telekonferansı gündeme getirerek araştırmacılara laboratuvar sızıntısı ihtimalini örtbas etmeleri yönünde baskı yapıldığını iddia etti.
Suçlamaların odağında, Fauci’nin başkanlığını yürüttüğü kurumun, Vuhan Viroloji Enstitüsü ile yarasalardaki koronavirüsler üzerine ortak çalışmalar yürüten bir kuruluşa sağladığı araştırma hibeleri yer alıyor. Kongre üyesi Ronny Jackson, yetkililerin bu mali bağı gizlemek adına laboratuvar sızıntısı hipotezini kasten bastırdığını öne sürdü. Araştırmacılar ise iddiaları reddederek bilimsel görüşlerinin yeni veriler ışığında doğal bir evrim geçirdiğini savundu.
Hakemli dergilerden bağımsız araştırma çağrısı
Siyasi tartışmaların gölgesinde Cell dergisinde yayımlanan kapsamlı bir inceleme virüsün hayvansal kökenli olma ihtimalini güçlü bulsa da laboratuvar sızıntısı olasılığının tamamen göz ardı edilemeyeceğini kaydetti. The Lancet’ta yayımlanan bir diğer çalışma ise tarafsız ve kesin kanıtlar ortaya konulmadan hüküm verilmemesi gerektiğini vurguladı.
Bilim dünyası, küresel salgın risklerinin önüne geçilebilmesi için araştırmaların siyasi çıkar çatışmalarından arındırılmış bağımsız uluslararası heyetler eliyle yürütülmesi gerektiğinin altını çiziyor.
