Yapay zeka sistemleri, sağlık sektöründe tanı ve teşhis süreçlerini baştan aşağı değiştirebilecek yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Teknoloji devi Microsoft tarafından geliştirilen “MAI-DxO” (Microsoft AI Diagnostic Orchestrator) adlı medikal teşhis orkestratörü, karmaşık tıbbi vakalar üzerinde yapılan testlerde yüzde 80’in üzerinde doğru teşhis oranına ulaşarak karşılaştırmaya katılan pratisyen hekimleri geride bıraktı.
Uzmanlar, elde edilen dikkat çekici sonuçların yapay zekanın doktorların yerini tamamen alacağı anlamına gelmediğini; testlerin gerçek klinik ortamdaki canlı hastalar üzerinde değil, belgelenmiş vaka simülasyonları üzerinden yürütüldüğünü hatırlatıyor.
Sanal konsültasyon heyeti gibi çalışıyor
Microsoft tarafından geliştirilen MAI-DxO sisteminin çalışma mimarisi, bir hekimin klinik karar alma ve tanı koyma basamaklarını taklit ediyor. Tüm bilgileri tek seferde işleyip anında nihai sonuç üreten standart modellerin aksine MAI-DxO, çok aşamalı bir süreçte birbiriyle koordine çalışan farklı yapay zeka modelleri ve otonom ajanları devreye sokuyor.
Süreç, hastanın temel şikayetlerini içeren sınırlı bir ön tanımla başlıyor. Sistem ilk aşamada hastanın geçmişi ve klinik muayene bulguları gibi ek verilere ihtiyaç duyup duymadığını belirliyor. Ardından gerekli laboratuvar testleri ile radyolojik görüntüleme tetkiklerini talep ediyor. Çıkan sonuçlara göre olası tanı ihtimallerini yeniden hesaplayan yapay zeka, yeni bir teste ihtiyaç olup olmadığını veya eldeki verilerin kesin teşhis için yeterli olup olmadığını tartıyor.
Sanal bir tıp konsültasyon heyeti gibi işleyen sistem; hipotezleri çapraz kontrolden geçiriyor, testlerin hastaya sağlayacağı klinik fayda ile maliyet dengesini gözeterek en rasyonel tetkik rotasını çiziyor.
Science dergisinde yayımlandı: Yüzde 83’lük doğruluk oranı
Prestijli bilim dergisi Science’ta yayımlanan araştırma sonuçlarına göre sistem, The New England Journal of Medicine (NEJM) klinik vaka arşivinden seçilen 304 son derece karmaşık hastalık tablosu üzerinde test edildi. MAI-DxO bu zorlu vakalarda yaklaşık yüzde 83’lük doğru teşhis başarısı yakaladı.
Aynı vakaları inceleyen ve tıbbi kaynaklara, kitaplara ile internete erişim izni verilen pratisyen hekimlerin başarı oranı yüzde 36’da kalırken; hekimlerin harici kaynak kullanmadığı durumlarda bu oran yüzde 22’ye geriledi.
Acil servis senaryolarını içeren “MIMIC-IV-ED” veri tabanı üzerindeki rutin vakalarda yapılan bir diğer testte ise yapay zeka sistemi yüzde 80 doğruluk sağlarken, hekimlerin başarı oranı yüzde 47 olarak kaydedildi.
Teşhis maliyetlerini yarı yarıya düşürebilir
Çalışma sadece teşhisin doğruluğunu değil, tetkik süreçlerinin ekonomik boyutunu da analiz etti. Microsoft’un paylaştığı verilere göre, bütçe kısıtlamalarının tanımlandığı özel bir sistem modunda yapay zeka yüzde 81 doğruluk oranını vaka başına ortalama 2 bin 241 dolarlık tetkik maliyetiyle elde etti. Karşılaştırmaya giren hekimlerin izlediği teşhis ve test sürecinde ise ortalama harcama 4 bin 725 dolara ulaştı.
Ancak araştırmacılar, bu rakamların hastanelerde elde edilmiş somut tasarruflar olmadığını; test ortamında geçerli olan referans işlem ve tahlil fiyatları üzerinden hesaplanan simülasyon tahminleri olduğunu vurguluyor.
Klinik uygulamaya geçiş için hekim onayı şart
Elde edilen başarıya karşın sistemin klinik kullanıma tam olarak hazır hale gelmesi için aşması gereken önemli engeller bulunuyor. Testlerin önceden hazırlanmış statik vaka metinleri üzerinden yapılmış olması ve sistemin sadece tek başına çalışan pratisyen hekimlerle kıyaslanması, uzman doktorlardan veya multidisipliner tıp konseylerinden daha üstün olduğunu kanıtlamaya yetmiyor.
Ayrıca dinamik klinik ortamlarda hastaların eksik veya çelişkili bilgi vermesi, anlık semptom değişimleri ve acil müdahale gerektiren hayati işaretlerin gözden kaçırılma riski gibi faktörlerin sahada titizlikle test edilmesi gerekiyor. Tıp otoriteleri, yapay zekanın hekimlerin teşhis süreçlerini hızlandıran güçlü bir yardımcı araç olarak değerlendirilmesi gerektiğini, ancak nihai tedavi kararının ve hasta sorumluluğunun uzman hekimlerde kalmaya devam edeceğini vurguluyor.
