New York’taki dünyaca ünlü Sotheby’s müzayede evinde düzenlenen açık artırmada, yaklaşık 67 milyon yıl öncesine ait son derece nadir bir dinozor iskeleti 12 dakika gibi kısa bir sürede 47,3 milyon dolara alıcı buldu. “Jodi” adı verilen fosil, satış rakamıyla müzayede tarihinde şimdiye kadar satılan en pahalı ikinci dinozor iskeleti olma unvanını elde etti. Satış bedeli, müzayede evinin belirlediği 6 ila 9 milyon dolarlık ilk tahminlerin beş katından fazla bir seviyeye ulaştı.
Telefon ve internet üzerinden katılan altı isteklinin kıyasıya yarıştığı müzayedede, rekor teklifi veren alıcının kimliği gizli tutuldu. Bu satış, daha önce aynı yıl içinde 50,1 milyon dolara satılan “Gus” adlı T. rex iskeletinin hemen ardından küresel fosil piyasasının zirvesine yerleşti.
Montana’da bulunan eşsiz keşif
Söz konusu iskelet, 2019 yılında ABD’nin Montana eyaletinde Jodi Pierson’a ait bir çiftlik arazisinde keşfedildi. Geç Kretase dönemine ait fosil zenginliğiyle bilinen ünlü Hell Creek jeolojik formasyonunda gün yüzüne çıkarılan iskelet, arazinin sahibine ithafen “Jodi” olarak adlandırıldı.
Yaklaşık 6 metre uzunluğundaki iskeletin yüzde 70 oranında korunmuş olduğu ve 191 adet fosilleşmiş kemikten oluştuğu belirtiliyor. Bilimsel çevrelerde “Nanotyrannus” olarak adlandırılan bu tür, popüler Tyrannosaurus rex (T. rex) ile benzerlik gösterse de daha çevik ve narin vücut yapısıyla ayrışıyor. Jodi, dünyada bilinen yalnızca üç büyük ve bütünlüklü Nanotyrannus örneğinden biri olması sebebiyle eşsiz bir paleontolojik değer taşıyor.
Bağımsız bir tür mü, yavru T. rex mi?
Nanotyrannus sınıflandırması paleontoloji dünyasında uzun yıllardır süren köklü bir bilimsel tartışmanın merkezinde yer alıyordu. Bazı araştırmacılar bu fosillerin bağımsız bir tür değil, büyüme evresindeki yavru T. rex bireyleri olduğunu savunuyordu. Ancak saygın bilim dergisi Nature’da yayımlanan kapsamlı bir anatomik ve kemik gelişim analizi, Nanotyrannus’un T. rex ile aynı dönemde yaşamış tamamen ayrı bir etçil dinozor cinsi olduğunu ortaya koydu. Bu gelişme, Jodi iskeletini Kretase döneminin biyolojik çeşitliliğini aydınlatan kritik bir bilimsel referans haline getirdi.
Özel koleksiyonlar ve bilim dünyasının kaygısı
Fosilin astronomik bir bedelle özel bir mülkiyete geçmesi, bilim insanları arasında etik tartışmaları yeniden alevlendirdi. Paleontologlar, bilimsel değeri paha biçilemez olan bu tip nadir örneklerin özel koleksiyonlara girmesi durumunda araştırmacıların erişimine ve halkın ziyaretine kapanma riski taşıdığına dikkat çekiyor.
Fosil pazarını savunan kesimler ise bu tür kazıların son derece maliyetli ve uzmanlık gerektiren süreçler olduğunu, ticari gelirin yeni kazıları ve keşifleri finanse ettiğini öne sürüyor. 47,3 milyon dolarlık devasa yatırımın ardından, yeni sahibinin Jodi’yi bir müzeye bağışlayıp bağışlamayacağı veya araştırmacıların incelemesine açık tutup tutmayacağı henüz bilinmiyor.
