Kız çocuklarının geçmiş nesillere kıyasla daha erken yaşta fiziksel olgunlaşma belirtileri göstermesi, uzun süredir ebeveynler arasında konuşulan bir gözlem olmaktan çıkıp geniş çaplı bilimsel araştırmalarla kanıtlanan küresel bir olguya dönüştü. Tıp dünyası, bu süreci değerlendirirken ergenliğin ilk fiziksel belirtilerinin başlaması ile ilk adet döngüsü (menarş) arasındaki farkın altını çiziyor.
Kız çocuklarında ergenliğin ilk dışsal işareti genellikle göğüs gelişimiyle başlarken, ilk adet kanaması bu aşamadan yaklaşık iki ila iki buçuk yıl sonra gerçekleşiyor. *JAMA Pediatrics* dergisinde yayımlanan küresel bir meta-analiz; 1977 ile 2013 yılları arasında kız çocuklarında göğüs gelişiminin başlama yaşının her on yılda yaklaşık 3 ay (0,24 yıl) erkene çekildiğini ortaya koydu.
Adet döngüsü yaşı da geriliyor
Fiziksel belirtilerin yanı sıra ilk adet yaşındaki gerileme de dikkat çekiyor. *JAMA Network Open* dergisinde 71 binden fazla kadının verileri incelenerek yayımlanan kapsamlı bir çalışma, 1950-1969 doğumlularda 12,5 olan ortalama ilk adet yaşının, 2000-2005 doğumlu nesilde 11,9’a düştüğünü saptadı.
Aynı çalışmada, 11 yaşından önce adet görenlerin oranının yüzde 8,6’dan yüzde 15,5’e; 9 yaş altı çok erken adet vakalarının ise yüzde 0,6’dan yüzde 1,4’e yükseldiği belirlendi. Ancak uzmanlar; beslenme, refah düzeyi, genetik ve bulaşıcı hastalıkların azalması gibi etkenlerin coğrafyadan coğrafyaya farklılık gösterdiğini hatırlatıyor.
Tıbbi olarak erken ergenlik ne anlama geliyor?
Genel tıp literatüründe kız çocuklarında normal ergenlik süreci 8 ila 13 yaşları arasında başlıyor; ilk adet ise ortalama 12 yaş civarında görülüyor. Fiziksel gelişim işaretlerinin 8 yaşından önce belirginleşmesi klinik olarak “erken ergenlik” kabul ediliyor. Hekimler, yalnızca takvim yaşına bakmayarak kemik yaşı, büyüme hızı ve gelişim basamaklarının ilerleyiş temposunu birlikte değerlendiriyor.
Süreci hızlandıran başlıca risk faktörleri
Bilim insanları tek bir nedene bağlı olmayan bu eğilimin arkasında genetik, beslenme, kilo ve çevresel faktörlerin karmaşık bir etkileşiminin yattığını belirtiyor:
- Çocukluk çağı obezitesi: Yağ dokusu yalnızca enerji depolamakla kalmıyor, beyne vücudun olgunlaşma için yeterli enerjiye sahip olduğunu ileten “leptin” hormonunu salgılıyor. *Obesity Reviews* dergisindeki çalışmalar, yüksek vücut kitle indeksinin erken ergenlikle güçlü bağını doğruluyor.
- Beslenme tarzı ve işlenmiş gıdalar: Aşırı şekerli içecekler, ultra işlenmiş ürünler ve hazır gıdalarla beslenen çocuklarda döngünün daha erken tetiklendiği kaydediliyor.
- Psikolojik stres ve travmalar: Çocukluk döneminde aile içi şiddet ve ağır psikolojik travmalara maruz kalmanın biyolojik olgunlaşmayı hızlandırdığı belirtiliyor.
- Kimyasal maddeler ve plastikler: Plastiklerde, tarım ilaçlarında ve bazı kozmetiklerde yer alan “ftalat” ve “bisfenol” gibi maddelerin vücuttaki hormon reseptörlerini taklit edebileceği şüphesi araştırılıyor.
İlerleyen yaşlar için kalıcı bir tehdit var mı?
Erken adet görme ile yetişkinlik dönemindeki bazı sağlık riskleri arasında istatistiksel bağlantılar bulunuyor. Araştırmalar, erken yaşta regl olan kadınlarda tip 2 diyabet riskinin yaklaşık yüzde 22 oranında arttığını gösteriyor. Ancak uzmanlar bu durumun doğrudan reglden ziyade çocuklukta başlayan metabolik ve kilo kaynaklı süreçlerle bağlantılı olduğunu ifade ediyor.
*The Lancet Oncology* dergisinde yer alan bir başka analize göre ise ilk adet yaşının erkene çekildiği her bir yıl için göğüs kanseri riskinde yaklaşık yüzde 5’lik sınırlı bir göreceli artış kaydediliyor. Uzmanlar, bu istatistiklerin kesin bir hastalık garantisi taşımadığını, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının riski büyük ölçüde dengelediğini vurguluyor.
