James Webb Uzay Teleskobu (JWST), evrenin derinliklerinden gelen olağanüstü kozmik olayları aydınlatmaya devam ediyor. Şekli kavisli bir ejderhayı andırdığı için gökbilimciler tarafından “Ejderha Galaksisi” (Dragon Galaxy) olarak adlandırılan uzak bir gökadayı inceleyen teleskop, tekil yıldızların parlaklığının aniden katlandığı 104 ayrı büyüteç olayını kayda geçirdi. Bu veri, bugüne kadar tek bir galakside tespit edilen en yüksek sayı olarak kayıtlara geçti.
Bilimsel dergi Astronomy & Astrophysics bünyesinde yayımlanan araştırma, 2022 ile 2024 yılları arasında elde edilen James Webb gözlemlerinin analizine dayanıyor. Daha önce Hubble Uzay Teleskobu verileriyle 44 örneği belirlenen bu parıltıların sayısı, yeni kızılötesi taramalarla birlikte 104’e yükseldi.
Evrenin dev büyüteci: Kütleçekimsel mercekleme
Dünya’dan yaklaşık 6,5 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan Ejderha Galaksisi, devasa bir galaksi kümesi olan “Abell 370″in hemen arkasında yer alıyor. Albert Einstein’ın Genel Görelilik Teorisi ile öngördüğü “kütleçekimsel mercekleme” etkisi, aradaki bu dev kümenin devasa kütlesi sayesinde adeta dev bir doğal mercek işlevi görmesini sağlıyor. Kümenin uyguladığı yerçekimi kuvveti, arkasındaki uzak galaksinin ışığını büküp büyüterek uzun bir yay şeklinde gösteriyor.
İspanya’daki Kantabria Fizik Enstitüsü’nden José María Palencia liderliğindeki uluslararası ekip, bu büyütmenin sadece galaksi kümesinin genel kütlesiyle sınırlı kalmadığını vurguluyor. Küme içerisindeki bireysel yıldızlar ve küçük kütleli nesneler, “mikromercekleme” yaratarak arkadan geçen uzak yıldızların parlaklığını günler veya haftalar boyunca yüzlerce, hatta binlerce kat artırabiliyor. Farklı tarihlerde alınan kareleri karşılaştıran uzmanlar, arka plan gürültülerini filtreleyerek 104 net ve bağımsız parıltıyı doğrulamayı başardı.
Mavi ve kırmızı devlerin ortak dansı
Elde edilen ışık ve renk spektrumları, büyütülen nesnelerin büyük bölümünün mavi ve kırmızı dev yıldızlardan oluştuğunu ortaya koydu. İki farklı yıldız türünün dengeli dağılımı, Ejderha Galaksisi’nin hem evrimsel olarak gelişmiş bir yıldız popülasyonuna sahip olduğunu hem de içinde aktif biçimde yeni yıldız doğumlarının sürdüğünü kanıtlıyor.
Parıltıların arkasındaki sır: Karanlık madde izleri
Araştırmanın en dikkat çeken boyutlarından biri, modern fiziğin en büyük bilinmezlerinden biri olan karanlık maddeye dair sunduğu olası ipuçları oldu. Verileri inceleyen araştırmacılar, aşırı büyütme bölgelerinin her iki tarafındaki parıltı dağılımında belirgin bir asimetri saptadı.
Söz konusu dengesizlik, karanlık maddenin dalga benzeri davranan aşırı hafif parçacıklardan meydana geldiğini savunan “Bulanık Karanlık Madde” (Fuzzy Dark Matter) hipotezinin öngörüleriyle örtüşüyor. Ancak astrofizikçiler, klasik soğuk karanlık madde modellerinin veya hizalama hesaplamalarındaki olası belirsizliklerin de bu sonuca yol açabileceğini belirterek temkinli olunması gerektiğinin altını çiziyor.
Uzak yıldızları doğal birer yerçekimi sondası gibi kullanan bu yeni yöntem, gelecekte yapılacak James Webb gözlemleriyle birlikte evrenin erken dönem yıldız gelişimini ve karanlık maddenin doğasını çözmede temel bir araç haline gelebilir.
