Paleontologlar, Arjantin’in UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Talampaya Milli Parkı sınırları içindeki Chañares Formasyonu’nda olağanüstü bir keşfe imza attı. Günümüzden yaklaşık 237 milyon yıl önce, Triyas Dönemi’nde yaşamış devasa bir tepe yırtıcısına ait fosiller gün yüzüne çıkarıldı. Bilim dünyasında büyük yankı uyandıran canlıya “Chakaglura riojanensis” adı verildi.
Papers in Palaeontology adlı prestijli dergide yayımlanan araştırma, etobur dinozorlar gezegene hakim olmadan çok önce, ekosistemin zirvesinde timsahların uzak akrabası olan “Paracrocodylomorpha” grubunun yer aldığını gözler önüne serdi.
Kutsal kertenkele: Bıçak gibi dişler ve 6 metrelik gövde
Fosilin adı, keşfedildiği La Rioja bölgesine ve Güney Amerika’nın yerli halkı Diagita’ların konuştuğu Kakán diline dayanıyor. Kakán dilinde “kutsal” anlamına gelen chakaj ile “kertenkele” manasındaki llura kelimelerinin birleşiminden oluşan cins adı, türe “La Rioja’nın kutsal kertenkelesi” anlamını kazandırıyor.
Kafatası yaklaşık 60 santimetreye, toplam vücut uzunluğu ise 6 metreye ulaşan bu devasa canlının anatomisi, onu yaşadığı dönemin en ölümcül avcılarından biri haline getirmişti. Günümüz timsahlarının aksine dört ayağı üzerinde daha dik ve çevik bir duruşa sahip olan canlının, avlarını pusuya yatarak beklemek yerine kovalayarak yakaladığı değerlendiriliyor.
Çalışmanın başyazarı olan paleontolog Ariel Cardillo, canlının jilet keskinliğinde tırtıklı dişlere ve son derece güçlü bir çene yapısına sahip olduğunu vurgulayarak, bu yırtıcının o dönem sürüler halinde dolaşan dev otoburları kolaylıkla avlayabildiğini belirtiyor.
‘Büyük Ölüm’ün ardından gelen toparlanma süreci
Triyas Dönemi, Dünya tarihinin gördüğü en yıkıcı kitlesel yok oluş olan ve “Büyük Ölüm” olarak adlandırılan Permiyen-Triyas felaketinin hemen ertesine denk geliyor. Deniz canlılarının yüzde 90’ından fazlasının, kara canlılarının ise yaklaşık yüzde 70’inin silindiği bu krizin ardından boşalan ekolojik nişler, hayatta kalan küçük ve fırsatçı türlerin evrimiyle yeniden şekillendi.
Besin zincirinin tabandan tavana doğru milyonlarca yıl içinde kendini onarmasıyla birlikte, ekosistemler yeniden devasa etoburları besleyebilecek güce ulaştı. Chakaglura’nın ortaya çıkışı, yeryüzünün geçirdiği küresel krizin ardından biyolojik dengenin yeniden tesis edildiğinin en somut kanıtlarından biri kabul ediliyor.
Dinozorların yükselişi ve gizemli yok oluş
Bulunan fosiller, Arjantin’de yaklaşık 30 yıldır bu gruptan tanımlanan ilk yeni tür olma özelliğini taşıyor. Dinozorların henüz küçük ve zayıf adımlarla evrim sahnesinde boy gösterdiği bir çağda hüküm süren bu dev yırtıcıların neden ortadan kaybolduğu ise tam olarak bilinmiyor.
Araştırmacılar, erken etobur dinozorlarla girilen rekabetin yanı sıra, Triyas Dönemi sonundaki bir başka kitlesel yok oluş dalgası ve iklimsel değişimlerin bu görkemli avcıların sonunu hazırlamış olabileceğini tahmin ediyor.
