Mısırlı araştırmacı Muhammed Atiyye İbrahim’in akademik ve profesyonel kariyeri, Suudi Arabistan’da elindeki bir su şişesine bakarken aklına gelen basit bir soruyla kökten değişti: “İnsanlar içme suyunu neden doğrudan musluktan almak yerine satın almak zorunda kalıyor?”
Musluk suyunun içilememesi gerçeğiyle yüzleşen Atiyye, rotasını su arıtma ve çevre mühendisliğine çevirdi. Japonya’dan Danimarka’ya, oradan da Amerika Birleşik Devletleri’ne uzanan yoğun bir eğitim ve araştırma sürecinin ardından Atiyye, geleneksel arıtma yöntemleriyle temizlenmesi neredeyse imkansız olan kalıcı kirleticileri yok eden ileri teknolojiler geliştiren küresel bir bilim insanına dönüştü.
Kısıtlı imkanlardan Japonya ve Danimarka’daki kürsülere
Mısır’da orta gelirli bir ailede büyüyen ve özel ders ya da pahalı kaynaklar olmadan, eski ders notlarıyla kendi kendini yetiştiren Atiyye, 2009 yılında çevre ve ziraat mühendisliği lisansını tamamladı. Yüksek lisans arayışıyla gittiği Suudi Arabistan’da karşılaştığı içme suyu sorunu, onun için dönüm noktası oldu. Ziraat mühendisliği geçmişini geride bırakıp çevre mühendisliğine adım atan genç araştırmacı, kazandığı bursla Tokyo Teknoloji Enstitüsü’ne gitti.
Japonya’da çevre ve inşaat mühendisliği ile malzeme kimyasını harmanlayan Atiyye, araştırmalarını Kopenhag Üniversitesi Kimya Bölümü’nde sürdürerek yüksek lisans ve doktora çalışmalarını tamamladı. Tokyo Teknoloji Enstitüsü’nde en iyi doktora tezi ödülü (Kikkawa-Yamaguchi) ve Honda Genç Bilim İnsanı Ödülü dahil olmak üzere uluslararası alanda prestijli ödüller kazandı.
ABD’de istisnai devlet görevi ve özel sektöre geçiş
Akademik başarılarının ardından ABD’ye geçen Atiyye, Clemson Üniversitesi’ndeki doktora sonrası çalışmalarının ardından Amerikan Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) katıldı. Normal şartlarda yalnızca ABD vatandaşlarına açık olan devlet görevine, bilimsel yetkinliği dolayısıyla çıkarılan özel bir muafiyet izniyle kabul edilen tek yabancı araştırmacı oldu.
Amerikan Çevre Mühendisleri ve Bilim İnsanları Akademisi tarafından “40 Yaş Altı 40” listesine seçilen Atiyye, kamu yönetimindeki politika değişikliklerinin ardından özel sektöre geçerek küresel altyapı ve mühendislik devi AECOM bünyesinde yeni nesil kirleticiler ve inovasyon alanında baş danışmanlık görevini üstlendi. Başarılı araştırmacı, eş zamanlı olarak Rice Üniversitesi ve Washington Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak akademik çalışmalarını sürdürüyor.
Teori ile pratik arasındaki uçurumu kapatma mücadelesi
Gelişmiş ülkelerdeki son teknolojileri yerel ihtiyaçlarla buluşturmayı hedefleyen Atiyye, ana vatanı Mısır’daki genç mühendis ve öğrencilere yönelik düzenli çevrim içi seminerler veriyor. Gelişmekte olan ülkelerde temel arıtma altyapısının dahi henüz tamamlanmadığı köyler varken ileri düzey mikro kirleticilerle mücadelenin ikinci planda kaldığını belirten Atiyye, önceliklerin doğru belirlenmesi gerektiğini savunuyor.
Dünya genelinde içme suyu arıtma tesislerini ziyaret ederek bilgi transferi sağlayan Mısırlı bilim insanı, Avustralya’dan İspanya’ya uzanan küresel çalışma ağında, tesislerin mevcut kaynaklarını en verimli şekilde kullanarak ortaya çıkan yeni kimyasal tehditlerle nasıl mücadele edebileceğine odaklanıyor. Atiyye’ye göre başarının anahtarı, büyük projelerde masa başındaki teorik çözümler ile sahanın gerçek ihtiyaçları arasında kopan bağı yeniden inşa etmekten geçiyor.
