Etkileyici bakışları, altın varaklı çelenklerle süslenmiş dalgalı saçları ve iki bin yıl öncesinden bugüne ışık tutan canlı ifadeleriyle antik dönemin en çarpıcı görsel mirası olan “Fayyum Portreleri”, İtalya’nın başkenti Roma’da açılan kapsamlı bir sergiyle sanatseverlerle buluştu. Roma ve Kahire arasındaki kültürel iş birliğinin tarihi bir zirvesi olarak nitelendirilen “Mısır ve Roma: Fayyum’un Yüzleri” (Egitto e Roma. I volti del Fayum) sergisi, kentin merkezindeki Ara Pacis Müzesi’nde kapılarını açtı.
Milattan sonra 1. ve 3. yüzyıllar arasındaki Roma hakimiyeti dönemine tarihlenen sergi; mumyalar, ahşap lahitler, defin örtüleri, dönemin altın takıları ve mermer büstlerden oluşan 110’u aşkın nadide eseri bir araya getiriyor. Sergilenen eserlerin önemli bir bölümü doğrudan Mısır müzelerinden getirilirken, birçok parça ülke dışına ilk kez çıkarıldı.
“İki Kardeş Tondosu” ilk kez yurt dışında
Mısır dışına ilk defa çıkarılan eserler arasında en dikkat çekici parça, Kahire’deki Mısır Müzesi’nden ödünç alınan ve restorasyonu yeni tamamlanan “İki Kardeş Tondosu” oldu. Roma İmparatoru Hadrianus dönemine tarihlenen dairesel ahşap pano, kıvırcık saçlı ve son derece canlı bakışlara sahip iki genç erkeği yan yana tasvir ediyor.
Roma Kültürel Miras Direktörü Claudio Parisi Presicce, bu eseri “Mutlak bir şaheser ve belki de antik çağlardan günümüze kadar ulaşan en önemli resim çalışması” olarak nitelendirdi. Presicce, kalınlığı yalnızca birkaç milimetre olan basit ahşap levhalar üzerine çizilen bu yüzlerin, dönemin Helenistik resim teknikleriyle olağanüstü bir realizm içinde mumyaların baş kısmına yerleştirildiğini vurguladı.
İtalyan ressam Amedeo Modigliani’nin Fayyum portreleri için söylediği “Bu insanlar ölü değiller; onlara bakan bizlerden çok daha canlılar” sözü, serginin ruhunu özetliyor.
Doğu ve Batı sentezinin görsel hafızası
Fayyum Vahası’nın kurak çöl iklimi sayesinde günümüze kadar bozulmadan ulaşan bu eserler, Mısır’ın defin gelenekleri ile Roma İmparatorluğu’nun portre sanatını harmanlıyor. Levhalardaki kadın, erkek ve çocuk figürleri Doğu Akdeniz’e özgü yüz hatları taşırken, giyim kuşam ve saç modellerinde dönemin Roma modasını yansıtıyor.
Sergide Louvre Müzesi, Metropolitan Sanat Müzesi (Met), J. Paul Getty Müzesi ve Württemberg Eyalet Müzesi gibi uluslararası kurumlardan getirilen parçalar da yer alıyor. Louvre’dan getirilen ve üzerinde Anubis ile mumyalanmış ölüyü tasvir eden keten defin örtüsü ile dönemin aristokrat sınıfını temsil eden üç sıra zümrüt ve inci kolyeli “Isidora” portresi ziyaretçilerden büyük ilgi görüyor.
Cevaplanamayan sorular
Mısır Eski Eserler Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Hişam el-Leysi, iki bin yılın ötesinden bakan bu yüzlerin insan psikolojisi üzerindeki gücüne dikkat çekerek, “Onlar tıpkı bizim gibi insanlar; biz onlara bakıyoruz, onlar da bize bakıyor” ifadelerini kullandı.
Ahşap panellerin bazılarının üzerinde asma çivisi izlerinin bulunması, portrelerin yalnızca cenaze törenleri için mi hazırlandığı, yoksa bireyler hayattayken evlerin duvarlarına asılıp ölümlerinin ardından mı mumyalara monte edildiği sorusunu gündemde tutmaya devam ediyor.
Sergi, 2 Mayıs 2027 tarihine kadar Ara Pacis Müzesi’nde ziyaret edilebilecek.
