İki insan aynı anda dünyanın en yüksek noktasına ayak basabilir; ancak tarih ve kolektif hafıza ikisine de eşit davranmaz. 1953 yılında Everest Dağı’nın zirvesine yapılan tarihi tırmanışta Sir Edmund Hillary ile Şerpa Tenzing Norgay isimleri yan yana yazılmış olsa da Batı merkezli popüler anlatı, Hillary’yi küresel bir kahramana dönüştürürken dağın gerçek sahibi olan Norgay’ı uzun yıllar boyunca gölgede bıraktı.
Himalayalar üzerine çektiği ödüllü belgesellerle tanınan Jennifer Peedom’ın ilk uzun metrajlı kurmaca deneyimi olan “Tenzing”, işte bu tarihsel adaletsizliği merkezine alıyor. Senaryosunu Luke Davies’in kaleme aldığı ve başrollerini Ghynden Phuntsok, Tom Hiddleston ile Willem Dafoe’nun paylaştığı yapım, unutulan asıl kahramanın hakkını teslim etmeyi amaçlıyor.
Hamallıktan zirve ortaklığına uzanan mücadele
Film, Tenzing Norgay’ın (Ghynden Phuntsok) Himalayalar’daki çocukluk yıllarından başlayarak John Hunt (Willem Dafoe) liderliğindeki 1953 İngiliz keşif seferine dahil oluş sürecini takip ediyor. Tenzing, sadece ağır yükleri taşıyan bir “hamal” olmadığını, dağa dair kadim bilgisi ve tecrübesiyle ekibin en vazgeçilmez figürü olduğunu kanıtlamak için büyük bir sınıf ve itibar mücadelesi veriyor.
Tırmanış sertleştikçe Tenzing ile Edmund Hillary (Tom Hiddleston) arasında gelişen ortaklık, sıradan bir iş birliğinden karşılıklı güvene dayalı derin bir bağa evriliyor. Filmde Hillary karakterinin Tenzing’i gölgede bırakacak bir başkahraman olarak konumlandırılmaması, anlatının odağını Norgay’ın içsel ve kültürel çatışmalarında tutmayı başarıyor.
Dağ bir fetih alanı mı, kutsal bir ana mı?
Yapım, Batı’nın “doğayı fethetme ve bayrak dikme” hırsı ile bölgenin yerel halkı Şerpaların inanç dünyası arasındaki zıtlığı gözler önüne seriyor. Everest, Tenzing ve halkı için yenilmesi gereken kibirli bir düşman değil; onların dilinde “Çomolungma”, yani bizzat saygı duyulması gereken kutsal bir ana.
Bu ruhani boyut, filmin ana eksenini “Zirveye ilk kim ayak bastı?” sorusunun ötesine taşıyarak şu can alıcı meseleleri tartışmaya açıyor:
- Bir coğrafyayı tanımlama ve adlandırma hakkı kime aittir?
- Başarının büyüklüğünü keşif liderleri mi, yoksa o yolları canı pahasına açan yerel rehberler mi belirler?
- Kolektif bir emeğin ürünü olan tarihi başarılar neden daima tek bir ismin tekelinde kalır?
Belgesel gerçekçiliği ve görsel atmosfer
Yönetmen Jennifer Peedom, belgesel geçmişinden gelen ustalığını tırmanış sahnelerinde net biçimde hissettiriyor. Görüntü yönetmeni Stefan Duscio’nun kadrajları, karı ve fırtınayı salt görsel bir şölen olarak sunmak yerine dondurucu soğuğu, irtifa kaybını ve nefes darlığını izleyiciye doğrudan hissettiren ağır bir baskı aracına dönüştürüyor.
Her ne kadar Tenzing’in bireysel zaferine odaklanırken geri plandaki diğer Şerpaların fedakarlıklarına yeterince bağımsız alan açamamış olsa da film, Everest anlatısının eksik kalan en hayati parçasını yerine oturtuyor. “Tenzing”, dağların kaderini değiştirenlerin sadece zirveye bayrak dikenler değil, o zirveyi evi bilenler olduğunu sinema perdesinde bir kez daha hatırlatıyor.
