Fransa’da faaliyet gösteren 10 bağımsız yayınevi, telif hakkı korunan eserlerinin izinsiz biçimde yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılmasına karşı güçlerini birleştirdi. Yayınevleri, hak ihlallerine karşı mücadele etmek ve yasal tazminat talep etmek amacıyla “Yapay Zeka Talanına Karşı Yayıncılar Derneği”ni (ADEPIA) kurduklarını açıkladı.
Oluşumda Nouveau Monde, La Volte, Maurice Nadeau, Desclée de Brouwer, Le Rocher ve Champ Vallon gibi edebiyat, kurgu ve beşeri bilimler alanında tanınan yayınevleri yer alıyor. Yayıncılar, eserlerinin izinsiz ve karşılıksız şekilde veri setlerine dahil edilmesini “varoluşsal bir tehdit ve fikri mülkiyet gaspı” olarak nitelendiriyor.
Resmi ihtarlar yolda, uzlaşma olmazsa dava açılacak
Derneğin başkanlığını yürüten Nouveau Monde Yayınevi kurucusu Yannick Dehée, Fransız edebiyat portalı ActuaLittéye yaptığı açıklamada, önümüzdeki haftalarda teknoloji şirketlerine ilk resmi ihtarların gönderileceğini duyurdu. Sürecin öncelikle iyi niyetli müzakereler ve dostane tazminat uzlaşmalarıyla yürütüleceğini belirten Dehée, anlaşma sağlanamaması halinde yargı yoluna başvurulacağını ifade etti.
Girişimin temelleri, geçtiğimiz şubat ayında Dehée’nin Fransız yapay zeka girişimi Mistral’i kendi kataloğundaki kitapları izinsiz kullanmakla suçlamasına dayanıyor. Mistral iddiaları reddederek modellerinin lisanslı ve kamuya açık verilerle eğitildiğini savunmuştu. Tek bir bağımsız yayıncının dev teknoloji şirketleriyle tek başına hukuki mücadele yürütmesinin mali ve operasyonel zorluklarına dikkat çeken Dehée, kurumsal bir dayanışma ağının zorunlu hale geldiğini kaydetti.
Ortak fon ve kolektif strateji
ADEPIA’nın stratejisi, toplu bir dava açmak yerine her yayınevinin ortak bir hukuk danışmanı (Avukat Maya Cantor) aracılığıyla haklarını savunması esasına dayanıyor. Dernek bu süreçte bilgi paylaşımı, adli koordinasyon ve finansal dayanışmayı sağlayacak.
Yayıncılar, elde edilecek olası tazminat gelirlerinin yüzde 20’sini ortak bir fona aktarmayı taahhüt etti. Kurulacak bu bütçeyle sonraki davaların masraflarının karşılanması ve sürecin finanse edilmesi hedefleniyor. Ayrıca üyeler, bireysel anlaşmalar yapmayarak tüm yayınevleri adına ortak şartlar üzerinden pazarlık yürütme kararı aldı.
Korsan veri tabanları ve lisanslama çağrısı
Yürütülen incelemelerde, milyonlarca telifli eseri barındıran korsan dijital kütüphane “LibGen” üzerinde sadece Nouveau Monde’a ait 200’den fazla kitabın tespit edildiği bildirildi. Çeviri yabancı edebiyat eserlerinin bu veri sızıntılarından en çok etkilenen alanlar arasında olduğu belirtiliyor.
ABD’de yapay zeka şirketi Anthropic’in benzer bir telif ihtilafında 1,5 milyar dolarlık uzlaşmayı kabul ettiğini hatırlatan Fransız yayıncılar, Avrupa mevzuatındaki fikri mülkiyet korumasının daha katı olması nedeniyle tazminat sorumluluğunun daha yüksek olduğunu savunuyor.
Girişimin nihai hedefi ise yalnızca geçmişe dönük tazminat tahsil etmekle sınırlı değil; yayıncılar geleceğe yönelik olarak kitapların yapay zeka modellerinde kullanımını yasal bir lisanslama sistemine bağlamayı ve yazarlar ile yayıncılar için şeffaf bir gelir modeli oluşturmayı amaçlıyor.
