Güneş Sistemi’nin en gizemli üyelerinden biri olan Venüs, uzak yıldız sistemlerindeki ötegezegenleri inceleyen gökbilimciler için kritik bir yanılgı kaynağına işaret ediyor. California Üniversitesi Riverside bünyesindeki astrofizikçi Stephen Kane liderliğinde yürütülen yeni araştırma; teleskopların ötegezegenlerin katı yüzeyini doğrudan göremediği durumlarda, atmosferdeki hızlı bulut hareketlerinin gezegenin kendi dönüş hızıyla karıştırılabileceği uyarısında bulundu.
Gezegenin dönüş hızı; sıcaklık dağılımı, iklim dengeleri ve bir gezegenin yaşanabilir olup olmadığını belirleyen temel faktörler arasında ilk sırada yer alıyor.
243 günlük gezegen, 4 günde dönen bulut tabakası
Venüs’ün atmosfer yapısı adeta iki farklı gök cismi gibi davranıyor. Katı yüzeyin kendi ekseni etrafındaki bir tam turu 243 Dünya günü sürerken, üst atmosferdeki yoğun bulut katmanları gezegenin etrafını yalnızca 4 günde tamamlıyor.
“Süper dönüş” (super-rotation) olarak adlandırılan bu atmosferik hız farkı, yalnızca bulut hareketlerine odaklanan gözlemlerin, gezegenin gerçekte olduğundan onlarca kat daha hızlı döndüğü yönünde yanıltıcı sonuçlar üretmesine neden oluyor.
Çoklu dalga boyu ile rüzgarı yüzeyden ayırma formülü
Bilim insanları, doğrudan yüzey görüntüsü alınamayan ötegezegenlerdeki bu gözlem hatasını aşmak için çoklu dalga boyu analizini öneriyor:
Kızılötesi gözlemler sayesinde üst atmosferdeki hızlı fırtınaların altındaki daha derin ve yavaş hareket eden gaz katmanlarına ulaşılabilecek.
Farklı derinliklerden toplanan veriler birleştirilerek atmosferik rüzgar hareketleri ile gezegenin gerçek eksen dönüş süresi birbirinden ayrıştırılacak.
Gezegenin bir gününün gerçek uzunluğu saptanarak iklim ve atmosfer modelleri doğru parametrelerle kurulacak.
2027 PLATO görevi yanılgıyı çözecek
Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Mart 2027’de fırlatmayı planladığı 26 kameralı “PLATO” uzay teleskobu, bu yeni teorinin yüzlerce Venüs benzeri ötegezegende test edilmesine olanak tanıyacak.
Araştırmacılar, elde edilecek geniş veri setleri sayesinde yavaş eksen dönüşünün aşırı sıcaklık ve yoğun sera etkisi gibi uç atmosferik ortamların evriminde nasıl bir rol oynadığını netleştirmeyi hedefliyor.
