Amerikan Havacılık ve Uzay Ajansı (NASA), Dünya’yı uzaydan görmeye alıştığımız pürüzsüz mavi bir küre yerine yüzeyi girintiler ve çıkıntılarla dolu devasa, şekilsiz bir patatese benzeyen modellerle yayımladı. NASA’nın Temmuz 2026’da güncellediği bu görseller, gezegenin gerçek fiziki yüzey şeklini değil; bilim insanlarının yer çekimi alanındaki bölgesel dalgalanmaları anlamak için kullandığı “Jeoit” (Geoid) modelini gösteriyor.
Jeoit modelini anlamak için Dünya yüzeyinin rüzgâr, dalga, akıntı ve gelgitten tamamen arındırılmış durgun bir okyanusla kaplı olduğu varsayılıyor. Sadece yer çekimi ve gezegenin kendi ekseni etrafında dönüşünün etkisi altında suyun alacağı teorik denge yüzeyine “Jeoit” adı veriliyor.
Yer çekimi her yerde eşit değil
Dünya’nın iç kütle dağılımının homojen olmaması, yer çekimi kuvvetinin bölgelere göre değişiklik göstermesine yol açıyor:
Kütle ve çekim ilişkisi: Gezegenin kabuğunda ve mantosunda yer alan dev sıradağlar, derin okyanus çukurları ve kayaç yoğunlukları yerel kütle farkları yaratıyor.
Suyun toplanması: Kütlesi daha yoğun olan bölgelerde yer çekimi biraz daha güçlü olduğu için su bu alanlara doğru çekilerek tümsekler oluştururken, çekimin zayıf olduğu bölgelerde çukurluklar meydana geliyor.
10 bin kat görsel abartma: İnsan gözünün bu mikro farkları ayırt edebilmesi amacıyla NASA, Jeoit yüzeyindeki yükseklik değişimlerini yaklaşık 10 bin kat büyüterek görselleştirdi. Gerçek ölçekte en yüksek nokta (İzlanda yakınlarında +85 metre) ile en alçak nokta (Güney Hindistan açıklarında -106 metre) arasındaki toplam fark yalnızca 191 metre civarında kalıyor.
15 yıllık uydu verisiyle iklim ve okyanus takibi
Söz konusu model; NASA’nın GRACE ve Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) GOCE uyduları başta olmak üzere 19 farklı uzay aracının 15 yıl boyunca topladığı 1 milyardan fazla hassas ölçümün birleşiminden oluşuyor.
Jeoit haritası; okyanus akıntılarının yönünü hesaplamak, iklim değişikliği kaynaklı buzul erimelerini ve su kütlesi hareketlerini izlemek, küresel haritacılık ve uydu navigasyon sistemlerinin doğruluğunu artırmak açısından kritik bir bilimsel kaynak sunuyor.
