Yeni eğitim-öğretim yılı başlarken pek çok ebeveyn ve öğrenci için sınıftaki yer seçimi kritik bir konu haline geliyor. Yaygın inanış, ön sıralarda oturan öğrencilerin daha odaklanmış, dersi daha iyi dinleyen ve nihayetinde daha başarılı bireyler olduğu yönünde. Peki, akademik başarıyı getiren etken gerçekten ön sıralarda oturmak mı, yoksa başarı odaklı ve motivasyonu yüksek öğrenciler mi ön sıraları tercih ediyor?
Son 15 yılda yapılan çeşitli bilimsel araştırmalar, oturma düzeni ile notlar arasında bir korelasyon bulunduğunu doğruluyor; ancak bu durumun doğrudan bir “neden-sonuç” ilişkisi olduğunu gösteren kanıtlar henüz yetersiz.
İlkokul ve ortaokul düzeyindeki araştırmalar ne gösteriyor?
Kenya’da 2013 yılında 72 ilkokuldan 1.907 altıncı sınıf öğrencisinin 10 ay boyunca izlendiği kapsamlı bir çalışma, ön sıralarda oturmanın öğrenme kazanımlarını arka sıralara kıyasla yüzde 5 ila 27 oranında artırdığını ortaya koydu.
Öte yandan 2018 yılında “ScienceDirect” dergisinde yayımlanan ve 4 ila 6. sınıf düzeyindeki 559 öğrenciyi kapsayan bir diğer araştırma ise sadece ön veya arkada olmanın değil, yan yana oturulan arkadaş çevresinin de akademik başarı üzerinde belirleyici bir rol oynadığını gösterdi. İlköğretim düzeyinde oturma düzeninin çoğunlukla öğretmen kontrolünde, görme veya işitme gibi fiziksel gereksinimlere göre belirlenmesi ise üniversite düzeyindeki çalışmaların daha bağımsız sonuçlar vermesini sağlıyor.
Üniversite amfilerinde oturma düzeni ve başarı ilişkisi
Öğrencilerin yerlerini özgürce seçebildiği üniversitelerde yapılan araştırmalar, tablonun sanılandan daha karmaşık olduğunu kanıtlıyor. 2025 yılında “SAGE Open” dergisinde yayımlanan ve 17 fakültedeki 131 amfiyi inceleyen bir araştırma, oturma konumu ile akademik başarı arasındaki ilişkinin özellikle derinliği fazla olan büyük amfilerde belirginleştiğini ortaya koydu.
Japonya’da 2017 yılında yürütülen bir çalışma ise yüksek not ortalamasına sahip öğrencilerin mutlaka en ön sırayı tercih etmediğini, daha çok “orta düzeyde etkileşime” olanak tanıyan bölgelere yöneldiğini gösterdi. Aynı araştırma, düşük not alan öğrencilerin genellikle etkileşimin en az olduğu arka alanlara geçtiğini, dolayısıyla oturma düzeninin risk altındaki öğrencileri erken evrede tespit etmek için bir gösterge olabileceğini belirtti.
Farklı disiplinler ve çelişen sonuçlar
2020 yılında “PLOS ONE” dergisinde yayımlanan 1.364 kişilik bir çalışmada, öğretmenden uzaklaşılan her sıra için not ortalamasında yaklaşık yüzde 0,75’lik bir düşüş gözlendi. Fakat 1.138 işletme lisans öğrencisini 10 yıl boyunca izleyen uzun soluklu bir başka araştırma, oturma yerinin akademik başarı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir fark yaratmadığını kaydetti. Hong Kong’da 2021’de yapılan inceleme ise ön sırada oturmanın getirdiği avantajın öğrencinin okuduğu akademik bölüme göre değişkenlik gösterdiğini ortaya koydu.
Asıl faktör konum değil, öğrenme motivasyonu
Elde edilen bilimsel veriler, ön sırada oturmanın tek başına bir öğrenciyi başarılı kılmadığını gösteriyor. Başarı odaklı, dikkatini toplamaya kararlı ve öğretmenle doğrudan iletişim kurmak isteyen öğrenciler ön sıralara yönelme eğilimi taşıyor. Tahtayı daha rahat görmek ve dikkat dağıtıcı unsurları azaltmak öğrenme sürecini kolaylaştırsa da nihai başarıyı belirleyen unsurlar; içsel motivasyon, düzenli çalışma disiplini, nitelikli eğitim ve aile desteği gibi temel etmenler olarak öne çıkıyor.
