Yüksek kamu borcu, artan borçlanma maliyetleri ve yavaşlayan büyüme oranlarıyla mücadele eden İngiltere, yaklaşan yeni bütçe duyurusu öncesinde kritik bir mali sınavdan geçiyor. Vergi artışları ve kamu harcamalarına dair spekülasyonların arttığı bu dönemde, İngiltere Merkez Bankası eski baş ekonomisti ve Financial Times yazarı Andy Haldane, hükümete Arjantinli yıldız futbolcu Lionel Messi’nin oyun felsefesini örnek almayı önerdi.
Haldane, Messi’nin Dünya Kupası’ndaki performans verilerine dikkat çekerek, yıldız futbolcunun maç süresinin yaklaşık üçte ikisini yürüyerek ya da durarak geçirmesine rağmen sahanın en etkili ismi olduğunu hatırlattı. Ekonomi yönetiminin de bu ilkeden ders çıkarması gerektiğini belirten Haldane, krizden çıkış için “bazen az olanın daha çok sonuç verebileceği” (less is more) yaklaşımının benimsenmesini önerdi.
Ağır kamu borcu ve özel sektördeki güven kaybı
İngiltere’nin mali dengelerinin daha temkinli bir politikayı zorunlu kıldığını vurgulayan Haldane, kamu borcunun milli gelirin neredeyse yüzde 100’üne dayandığını ve yıllık borç servis maliyetinin 100 milyar sterlini aştığını ifade etti. Devlet borçlanma maliyetlerinin bu yüzyılın en yüksek seviyesine ulaştığına işaret eden yazar, aşırı kamu harcamalarının büyümeyi teşvik etmek yerine özel sektör yatırımlarını baskıladığı (crowding-out) uyarısında bulundu.
Buna karşın hanehalkı ve özel sektör bilançolarının görece güçlü durumda olduğunu belirten analizde; şirketlerin yüksek likiditeye ve mali fazlaya sahip olmasına rağmen geleceğe yönelik belirsizlikler ve riskten kaçınma refleksi nedeniyle yatırım yapmaktan çekindiği kaydedildi.
Güven için “büyüme testi” ve vergi dondurma önerisi
Bütçe öncesinde vergi ve harcama artışlarına yönelik spekülasyonların piyasalardaki belirsizliği körüklediğini belirten Haldane, hükümetin atacağı her mali adımı bir “büyüme testine” tabi tutması gerektiğini savundu. Bu testin temel kriteri, alınacak kararın özel sektör harcamalarını, yatırımlarını ve istihdamı teşvik edip etmeyeceği olarak tanımlandı.
Haldane’in öne çıkardığı temel öneriler arasında şunlar yer alıyor:
-
Vergi ve düzenleme yükünün dondurulması: Mevcut parlamento döneminin sonuna kadar hanehalkı ve şirketler üzerindeki vergi ve idari yüklerin artırılmayacağının taahhüt edilmesi.
-
Bütçe açığının harcama kesintileriyle kapatılması: Olası mali açıkların yeni vergiler veya borçlanma yerine doğrudan kamu harcamalarındaki tasarruflarla dengelenmesi.
Ekonomi yönetiminde “Messi tarzı” etkinlik
Önerilen modelin piyasalara güven kazandıracağını ve borçlanma risk primlerini düşüreceğini belirten Haldane, hükümetin aşırı regülasyon ve müdahalelerden kaçınarak özel sektörün önünü açması gerektiğini vurguladı. Analizde, İngiliz ekonomisinin tıpkı sahada enerjisini doğru anlara saklayan Messi gibi “daha az hareketle çok daha büyük bir etki” yaratabileceği ifade edildi.
