Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri (PNAS) dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yaklaşık 304 milyon yıl önce Dünya’nın buz örtüleriyle kaplı olduğu “buzulhane” döneminde yaşanan ani ve yıkıcı bir küresel ısınma dalgasını ortaya çıkardı. Çin Bilimler Akademisi bünyesindeki Nanjing Jeoloji ve Paleontoloji Enstitüsü araştırmacılarının liderlik ettiği çalışma, geçmişteki bu krizin günümüz iklim değişikliği için kritik bir uyarı niteliğinde olduğunu gösteriyor.
Mikro fosillerdeki kimyasal ayak izleri
Araştırmacılar, güney Çin ve Rusya’nın güney Ural bölgelerinden toplanan “konodont” adlı soyu tükenmiş deniz canlılarının mikroskobik diş fosillerini analiz etti. Antik okyanus sularının sıcaklığını birer termometre gibi kaydeden bu fosiller ile karbon ve cıva izotopları incelendi.
Elde edilen veriler doğrultusunda şu çarpıcı bulgulara ulaşıldı:
-
Sıcaklık ve gaz sıçraması: Jeolojik ölçekte oldukça kısa sayılan yaklaşık 175 bin yıl içinde küresel yüzey sıcaklığı 7,5°C arttı.
-
Karbondioksit yoğunluğu: Atmosferdeki seviyesi 300 ppm bandından 700 ppm seviyesine fırladı.
-
Okyanuslarda oksijensizleşme: Denizlerin üst katmanlarında oksijen seviyesi hızla düşerken, kükürt oranının artması deniz ekosistemlerinde kitlesel kayıplara yol açtı.
Küçük bir kıvılcım zincirleme felaketi tetikledi
Araştırmanın başyazarı Yao Le, ısınmanın tek bir hamlede değil; volkanik faaliyetler ve Dünya’nın yörünge hareketlerinin birleşimiyle başlayan mütevazı bir sıcaklık artışının “kritik eşiği” aşmasıyla tetiklendiğini açıkladı.
İlk ısınmayla birlikte antik donmuş topraklarda (permafrost) hapsolmuş devasa karbon rezervlerinin serbest kaldığı, bunun da sıcaklıkları daha da yükselterek kontrolsüz bir geri besleme döngüsü başlattığı tespit edildi. Yaşanan kriz sırasında konodontların yanı sıra foraminiferler ve brakiyopodlar gibi dönemin baskın deniz canlılarının boyutlarının küçüldüğü ve popülasyonlarının ciddi biçimde gerilediği belirlendi.
Günümüz dünyası için kritik dersler
Bilim insanları, 304 milyon yıl önceki krizin sıcak bir gezegende değil, tıpkı bugünkü gibi geniş kutup buzullarının bulunduğu bir iklim sisteminde gerçekleştiğine dikkat çekiyor.
Araştırma ekibi, kutup buzullarıyla dengelenen soğuk bir iklim sisteminin dahi hızlı ısınmaya karşı korumasız olduğunu ve mevcut karbon emisyonlarının doğal rezervleri harekete geçirmesi halinde benzer bir geri döndürülemez zincirleme reaksiyonun başlayabileceği uyarısında bulunuyor.
