Tibet’in yüksek kesimlerindeki Langtang Lirung Dağı kuzey yamacında devasa bir kaya ve buzul kütlesinin çökmesiyle başlayan süreç, Nepal sınırına doğru ilerleyen yıkıcı bir sel ve moloz felaketine dönüştü. Nepal-Çin sınır hattında can kaybı 538’e yükselirken, bilim insanları ve afet uzmanları yaşanan trajedinin basit bir taşkın olmadığını, iklim değişikliğinin Himalayalar’daki coğrafi risk haritalarını kökten değiştirdiği yeni bir “buzul taşkınları çağına” işaret ettiğini vurguluyor.
Uydu görüntüleri, yaklaşık 600 metre genişliğindeki devasa buzul parçasının 1,2 kilometre aşağıdaki vadiye düştüğünü; düşüşün yarattığı kinetik enerjinin buzu anında eriterek kaya, çamur ve molozdan oluşan ölümcül bir akıntı yarattığını ortaya koydu.
Zincirleme afetler ve dağların değişen yapısı
Uzmanlar, Himalayalar’daki küresel ısınma hızının dünya ortalamasının çok üzerinde seyrettiğine ve donmuş zemin yapısını (permafrost) zayıflattığına dikkat çekiyor:
- Zincirleme Riskler: Dağ yamaçlarındaki çöküşler nehir yataklarını tıkayıp anlık göller oluşturuyor; bu bentlerin patlaması ise kilometrelerce uzaktaki yerleşimleri dakikalar içinde haritadan silebilecek güçte taşkınlar üretiyor.
- Coğrafyanın Yeniden Şekillenmesi: Her çöküntü ve taşkın, geride gevşek tortu tabakaları ve dengesiz yamaçlar bırakarak bir sonraki muson yağmurunda veya buzul kopmasında oluşacak hasarın şiddetini katbekat artırıyor.
Hindistan Bilim Enstitüsü’nden buzul uzmanı Anil Kulkarni, buzulların rekor hızla geri çekildiğini belirtirken; bölgede artan plansız hidroelektrik santral inşaatlarının ve altyapı projelerinin felaketlerin yıkıcılığını daha da artırdığını vurguluyor.
Erken uyarı sistemleri ve risk haritaları yetersiz kalıyor
Buzul kökenli taşkınların (GLOF) tsunami benzeri erken uyarı ağlarıyla tespit edilmesinin hayati önem taşıdığı belirtilse de tehlikeli buzulların dışarıdan bakıldığında diğerlerinden ayırt edilmesinin imkânsızlığı savunma hatlarının inşasını zorlaştırıyor.
Dundee Üniversitesi’nden çevre bilimci Simon Cook ve Independent analizinde konuyu değerlendiren afet uzmanı Daniel Parsons, eski risk haritalarının geçerliliğini yitirdiğini belirtiyor. Değişen nehir yatakları ve tahrip olan altyapı nedeniyle bölge ülkelerinin afet bütçelerini acilen revize etmesi, fosil yakıt tüketimini azaltmanın yanı sıra en kırılgan dağ toplulukları için yerel adaptasyon ve erken tahliye stratejilerine öncelik vermesi gerektiği kaydediliyor.
