Yıllar boyunca küçük şehirlerden ve kırsal alanlardan metropollere doğru gerçekleşen iş odaklı iç göç dalgası, uzaktan çalışma modellerinin kalıcı hale gelmesiyle yön değiştirdi. ABD ve İngiltere başta olmak üzere birçok ülkede yürütülen araştırmalar, çalışanların işlerini kaybetmeden yaşam maliyeti daha düşük olan orta ölçekli şehirlere, kasabalara ve kırsal bölgelere taşındığını ortaya koyuyor.
Amerikan Toplum Anketi (ACS) verileri, uzaktan çalışanların işe her gün fiziki olarak giden meslektaşlarına kıyasla yüzde 40 ila 50 oranında daha yüksek bir göç eğilimi sergilediğini gösteriyor. Evden çalışma oranlarının pandemi öncesi seviyelerin iki katında dengelenmesi, hanelerin en büyük gider kalemleri olan barınma ve ulaşım maliyetlerini kökten değiştiriyor.
Kurumsal tarafta ise Global Workplace Analytics analizine göre, uzaktan çalışma modeline geçen ABD’li şirketler ofis giderlerini kısarak çalışan başına yılda 11 bin dolara kadar tasarruf sağlayabiliyor.
Maaş ile mekânın bağı koptu: Yaşam maliyeti hesabı öne çıkıyor
Uzaktan çalışmanın getirdiği en kritik kırılma noktası, gelirin kazanıldığı yer ile yaşanılan yer arasındaki zorunlu bağın kopması oldu. Nobel ödüllü ekonomist Daniel Kahneman’ın araştırmaları, çalışanların iş günündeki en sevmediği ve yorucu bulduğu aktivitenin işe gidiş-geliş yolculuğu olduğunu kanıtlıyor. Stanford Üniversitesi Ekonomi Bölümü’nden William Eberle’nin analizi ise haftada üç gün evden çalışmanın haftalık toplam iş ve ulaşım yükünün yüzde 10’unu tasarruf ettirdiğini, bunun da çalışan verimliliğinde ve net refahta yaklaşık yüzde 8’lik bir artışa denk geldiğini gösteriyor.
Ekonomist Mustafa Yusuf, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, eskiden çalışanların işe yakın olmak adına fahiş kiraları ve yıpratıcı trafik çilesini kabullenmek zorunda kaldığını hatırlatıyor. Yusuf, “Artık çalışan davranışı değişti; odak noktası ‘Ne kadar kazanıyorum?’ sorusundan ‘Yaşam giderlerini ödedikten sonra elimde ne kadar kalıyor?’ sorusuna kaydı” ifadelerini kullanıyor.
Tersine göçün getirdiği yeni demografik ve mekânsal harita
Stanford Üniversitesi’nden uzmanlar, büyükşehirlerdeki aşırı yoğunluğun hafiflemesinin ve çeperlerdeki atıl arazilerin konut üretimiyle canlanmasının uzun vadede üretkenliği artıracağını savunuyor. ABD’de New York ve San Francisco gibi merkezlerden Teksas’ın Austin kentine, Florida’nın gelişen bölgelerine veya San Luis Obispo gibi görece sakin kasabalara yaşanan akın bunun somut bir örneği olarak gösteriliyor.
Ancak bu göç hareketi, metropollerin tamamen boşalması anlamına gelmiyor. Büyükşehirler sundukları profesyonel ağlar ve kültürel ekosistemle cazibesini korurken; yüksek gelir grubundaki uzaktan çalışanların daha küçük şehirlere taşınması, buralardaki gayrimenkul fiyatlarını tırmandırarak yerel halk üzerinde baskı oluşturabiliyor.
Tasarruftan yatırıma: Fazla gelir nasıl değerlendirilmeli?
Uzmanlar, ulaşım harcamaları ve yüksek kiralardan arta kalan tasarrufların günübirlik lüks tüketime harcanmaması gerektiği konusunda uyarıyor. Ekonomistler, tasarrufların doğrudan yatırıma kanalize edilmesi için şu aşamalı adımların izlenmesini tavsiye ediyor:
- Acil durum fonu ve borç kapatma: Ayın ilk gününde otomatik transferle 6 aylık temel giderleri karşılayacak bir acil durum fonu oluşturulmalı ve yüksek faizli borçlar ivedilikle kapatılmalı.
- Geleneksel portföy çeşitlendirmesi: Kalan tutar hisse senetleri, yatırım fonları ve risksiz getirili geleneksel enstrümanlara dengeli şekilde dağıtılmalı.
- Yerel gayrimenkul fırsatları: Büyükşehirlerdeki tek bir daire fiyatına, göç edilen bölgelerde nakit akışı sağlayacak uygun fiyatlı konutlar satın alınarak kira getirisi elde edilmeli.
- Dijital mikro girişimler: E-ticaret mağazası kurma, danışmanlık hizmetleri veya uzmanlık gerektiren dijital içerik üretimi gibi düşük sermayeli ancak zaman odaklı yan gelir alanları oluşturulmalı.
Finans ve ekonomi profesörü Eşref Devvabe ise bilişim altyapısı güçlü kırsal yerleşimleri tercih eden profesyonellerin borç yükünden kurtulduğunu ve tüketim odaklı yaşamdan tasarruf temelli yatırım modeline geçerek makroekonomik büyümeye doğrudan katkı sağladığını vurguluyor.
