Afrika kıtasında son 75 yılda keşfedilen beşinci primat türü olarak kayıtlara geçen yeni bir maymun türü bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Hakemli bilim dergisi “PLOS ONE”da yayımlanan kapsamlı araştırmaya göre, Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin doğu-orta kesiminde, Lomami ile Kongo (Lualaba) nehirleri arasındaki izole yağmur ormanlarında yaşayan bu gizemli canlı resmi olarak belgelendi.
Florida Atlantic Üniversitesi doktora öğrencisi ve National Geographic kaşifi Junior Amboko liderliğindeki araştırma ekibi, dört yılı aşkın süren zorlu saha çalışmaları neticesinde türün varlığını kanıtladı.
2008 yılındaki flu kareden genetik ispata
Yeni türün bilim dünyasıyla ilk teması 2008 yılında tesadüfen çekilen bulanık bir fotoğrafla başladı. Görüntünün yetersiz olması sebebiyle yaklaşık on yıl boyunca çözülemeyen gizem, 2018 yılında bilim insanlarının maymunu yeniden görüntülemesiyle aydınlanmaya başladı.
Araştırmacılar; DNA testleri, kafatası ve kürk karşılaştırmaları, ses analizleri ve yerel Balanga halkından toplanan bilgileri harmanladı. Bölge halkının “Lesula” veya “Likwile” adını verdiği primatın, bilinen bir türün alt varyasyonu olmadığı, kökeni 4 ila 5 milyon yıl öncesine dayanan tamamen özgün bir canlı olduğu kesinleşti.
Ağız çevresindeki turuncu halka ve dört parmak
Yapılan morfolojik incelemeler, canlının kolobus (Colobus) cinsi maymunlar arasında yer aldığını gösterdi. Bu cinsin diğer üyeleri gibi dört parmağa sahip olan primatı diğerlerinden ayıran en belirgin görsel özellik ise dudaklarının etrafını saran parlak turuncu renkli maske ve başındaki dikenimsi tüy yapısı oldu.
Türün insan gözünden bu denli uzun süre saklanabilmesi; Kongo Havzası’nın devasa nehirlerle ve geçit vermez sık ormanlarla çevrili, ulaşımı son derece güç yapısına bağlanıyor.
Keşfedildiği an yok olma tehlikesiyle yüz yüze
Bilim insanları, yeni keşfedilen türün popülasyonunun kritik düzeyde düşük olduğunu ve acil koruma tedbirlerine ihtiyaç duyduğunu belirtiyor. Türün yaşam alanının Demokratik Kongo Cumhuriyeti sınırlarında yalnızca bin 700 kilometrekarelik dar bir bölgeyle sınırlı kaldığı tespit edildi.
Yaşam alanının büyük bölümü Lomami Ulusal Parkı sınırları içinde bulunsa da habitat kaybı ve yasa dışı avcılık baskısı türün varlığını doğrudan tehdit ediyor. Araştırma ekibi, canlı türünün Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) Kırmızı Listesi’ne “tehlike altında” (endangered) statüsüyle acilen dahil edilmesini talep ediyor.
