Amerika Birleşik Devletleri ile Kanada arasında yürütülen ticaret müzakerelerinin son anda çökmesi, dünyanın en entegre iki ekonomisini açık bir ticaret savaşının eşiğine getirdi. Washington yönetiminin Kanada menşeli yaklaşık 20 milyar dolarlık ürüne yüzde 50 gümrük vergisi uygulamaya başlamasının ardından Ottawa yönetimi de “dolara dolar” karşılık vereceğini duyurdu.
İki ülke arasında mal ve hizmet ticaret hacmi 2025 yılı verilerine göre yaklaşık 900 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Hafta başında anlaşmanın çok yakın olduğu yönündeki açıklamalara rağmen, son dakika talepleri ve siyasi baskılar nedeniyle müzakere masası tamamen dağıldı.
Müzakerelerin çöküş nedeni ve masadaki başlıklar
Washington ile Ottawa krizin sorumluluğu konusunda birbirini suçluyor. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Kanada’nın son anda getirdiği taleplerle taslak dengesini bozduğunu savunurken; Kanada Başbakanı Mark Carney ise ABD’nin son dakikada “gayriekonomik ve haksız” yeni şartlar dayattığını açıkladı.
Masada uzlaşmaya yaklaşılan taslak metinde şu maddeler yer alıyordu:
-
Çelik ve alüminyum: ABD’nin uyguladığı yüzde 50’lik tarifenin yüzde 25’e indirilmesi planlanıyordu.
-
Otomotiv sektörü: Otomotiv ürünlerindeki verginin yüzde 25’ten yüzde 15’e çekilmesi öngörülüyordu.
-
Kereste ve orman ürünleri: Yüzde 10 oranındaki ek gümrük vergisinin tamamen kaldırılması hedefleniyordu.
-
Kanada’nın taahhütleri: Eyaletlerin Amerikan alkollü içeceklerine yönelik yasakları kaldırması, ABD menşeli süt ürünlerine pazar erişiminin genişletilmesi ve karşı tarifelerin geri çekilmesi bekleniyordu.
Siyasi baskılar ve Kanada kamuoyunun sert tutumu
Müzakerelerin tıkanmasında iki ülkedeki iç siyasi dinamikler belirleyici rol oynadı. Donald Trump’ın Kanada’yı “51. eyalet” olarak nitelendiren ve başbakanları hedef alan açıklamaları, Kanada kamuoyunda sert bir tepkiye yol açtı.
Kanada’da yapılan son kamuoyu araştırmaları, halkın yalnızca yüzde 18’inin taviz verilerek anlaşma yapılmasını desteklediğini, yüzde 56’lık kesimin ise hükümetin tavizsiz bir duruş sergilemesini istediğini ortaya koyuyor. Bu tablo, Ottawa yönetiminin geri adım atma alanını ciddi biçimde daraltıyor.
İstihdam kaybı ve ekonomik riskler
Ekonomistler, devam eden tarife krizinin Kanada genelinde yaklaşık 90 bin kişilik istihdam kaybına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle British Columbia, Ontario ve Quebec eyaletlerinde; makine, elektronik, plastik, mobilya, kimya ve kereste sektörleri doğrudan risk altında bulunuyor.
Ottawa hükümeti kısa vadede şirketlere destek paketleri sunarken, uzun vadede ABD’ye olan ekonomik bağımlılığı azaltmak amacıyla 500 milyar dolarlık altyapı ve alternatif enerji boru hattı projelerine odaklanıyor.
ABD iç pazarına yansımaları ve USMCA belirsizliği
Gümrük vergileri ABD pazarında da inşaat malzemelerinden tüketim mallarına kadar geniş bir alanda enflasyonist baskı yaratma riski taşıyor. Buna karşın Washington yönetimi; Kanada’dan günlük 4 milyon varili aşan ham petrol ithalatını, potas ve kritik madenleri tarifelerden muaf tutarak kendi tedarik zincirini korumaya çalışıyor.
1930 tarihli Gümrük Tarifesi Kanunu’na dayandırılan yeni vergilerin hukuki meşruiyeti tartışılırken, askıya alınan ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nın (USMCA) geleceği de belirsizliğini koruyor.
