Yapay zeka modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için gereken devasa işlem gücü, küresel çip krizini doğrudan tüketici cihazlarının en temel donanımına taşıdı. Veri merkezlerinin yüksek bant genişlikli belleklere (HBM), kurumsal sunucu RAM’lerine ve yüksek hızlı kurumsal SSD’lere yönelik olağanüstü talebi, akıllı telefon ve kişisel bilgisayar pazarında DRAM ile NAND flaş bellek tedarikini darboğaza soktu.
Veri merkezleri doğrudan telefonlarda kullanılan bellekleri satın almasa da üreticilerin sınırlı fabrika kapasitelerini, silikon plakalarını ve gelişmiş paketleme hatlarını karlı yapay zeka ürünlerine kaydırması geleneksel bellek arzını vurdu. Üretim hatlarında yaşanan bu “yer değiştirme etkisi” (displacement effect), bileşen maliyetlerini artırırken teknoloji devlerini ya son tüketici fiyatlarına zam yapmaya ya da cihazların teknik özelliklerini kısmaya zorluyor.
HBM üretimi standart çipleri yerinden ediyor
Yapay zeka hızlandırıcılarının vazgeçilmezi olan HBM teknolojisi, özünde gelişmiş DRAM katmanlarının dikey olarak üst üste dizilmesiyle üretiliyor. Ancak bu yüksek performansın ağır bir üretim bedeli bulunuyor:
- 3 kat fazla kapasite tüketimi: Tek bir bit HBM üretmek için gereken silikon plaka alanı, kurumsal standartlardaki standart DDR5 DRAM’e kıyasla yaklaşık 3 kat daha fazla üretim kapasitesi tüketiyor.
- Üretim hatlarının dönüşümü: Pazar araştırma şirketi TrendForce’a göre, küresel DRAM arzının yüzde 90’ından fazlasını elinde tutan Samsung, SK Hynix ve Micron’un toplam plaka girdileri içinde HBM’in payı 2025 sonundaki yüzde 18 seviyesinden 2026 yılı sonunda yüzde 22’ye, 2027’de ise yüzde 30’a tırmanacak.
- Çift yönlü baskı: Veri merkezlerinin HBM’in yanı sıra çıkarım (inference) süreçleri için yüksek hızlı kurumsal SSD talebini artırması, NAND flaş pazarında da fiyatları yukarı çekiyor.
Üretici devler hatlarını dönüştürürken Micron’un tüketici odaklı “Crucial” markasından çekilerek doğrudan yapay zeka odaklı kurumsal müşterilere yönelmesi, krizin boyutunu gözler önüne seriyor.
Telefonlarda bellek maliyeti işlemciyi geçti
Bileşen fiyatlarındaki fahiş artış akıllı telefon üreticilerini köşeye sıkıştırdı. Counterpoint verilerine göre telefon bellek fiyatları 2026’nın ikinci çeyreğinde bir önceki çeyreğe oranla yüzde 80’den fazla artış gösterdi:
- Giriş segmentinde şok artış: 200 dolar altı ucuz modellerde toplam parça maliyeti yıllık bazda yüzde 70 artarken, bu artışın ana kaynağını bellek oluşturdu.
- Amiral gemilerinde yeni dönem: Bazı üst düzey akıllı telefonlarda RAM, ana işlemciyi geride bırakarak tek başına en pahalı bileşen haline geldi. 400 dolarlık modellerde ise bellek payı toplam parça maliyetinin yüzde 60’ına ulaştı.
- Tarihi pazar daralması: Artan maliyetler nedeniyle markaların lansmanları ertelemesi, güncelleme döngülerini uzatması ve temel modellerde RAM/depolama kapasitelerini düşürmesi sonucu küresel akıllı telefon sevkiyatlarının 2026’da yüzde 14,3 daralarak sektör tarihinin en sert küçülmesini yaşaması bekleniyor.
Dizüstü bilgisayarlarda yüzde 40’a varan zam baskısı
Benzer bir fatura bilgisayar sektörüne de çıkıyor. TrendForce, 2025’in ilk çeyreğinde 900 dolarlık bir dizüstü bilgisayarın toplam malzeme maliyetinin yüzde 45’ini oluşturan işlemci, RAM ve SSD payının, 2026’nın üçüncü çeyreğinde yüzde 68’e fırladığını bildirdi. Maliyetlerin tüketiciye yansıtılması durumunda bilgisayar fiyatlarında yüzde 30 ila 40 arasında zam riski doğarken, küresel dizüstü bilgisayar sevkiyatlarının bu yıl yüzde 9,4 gerileyeceği tahmin ediliyor. Gartner ise 500 dolar altı bütçe dostu bilgisayar segmentinin 2028 yılına kadar piyasadan tamamen silinebileceği uyarısında bulunuyor.
Yeni yarı iletken fabrikalarının inşası aylar değil yıllar alırken ve dev bulut şirketleri çok yıllık tedarik anlaşmalarıyla kapasiteleri kapatırken, krizin en az 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor. SK Hynix yönetimi arz-talep dengesizliğinin 2030’un ötesine sarkabileceği uyarısında bulunurken, son kullanıcının yeni bir telefon veya bilgisayar satın alırken ödediği yüksek fatura, küresel yapay zeka çılgınlığının tüketiciye doğrudan yansıyan maliyeti haline geliyor.
