Kullanıcının belirlediği hedef fiyata ulaşıldığında siparişi otomatik olarak tamamlayan yapay zeka tabanlı alışveriş asistanları, e-ticaret dünyasında hızla yaygınlaşıyor. Çinli teknoloji devi Alibaba’nın Taobao platformuna entegre ettiği “Qwen” asistanı, tüketicinin favori satıcısındaki ürün fiyatını 30 gün boyunca takip edip istenen seviyeye indiğinde alımı bizzat gerçekleştiriyor. Ancak teknoloji şirketlerinin sunduğu bu kolaylık, her zaman tüketicinin piyasadaki en avantajlı teklife ulaştığı anlamına gelmiyor.
El Cezire’nin teknoloji programı Teqanada konuyu masaya yatıran uzmanlar, bir ürünün fiyatının düşmesinin o ürünün pazardaki en ucuz seçenek olduğunu garanti etmediğini, hatta kullanıcının o ürüne gerçekten ihtiyaç duyup duymadığının dahi sorgulanması gerektiğini vurguluyor.
Koşulu sağlamak tasarruf garantisi vermiyor
Sistemlerin işleyişindeki en büyük yanılsama, hedeflenen şart ile pazar gerçekleri arasındaki farktan kaynaklanıyor. Alibaba’nın tanıttığı takip sistemi, yalnızca kullanıcının önceden belirlediği “tercih edilen satıcı” havuzundaki fiyatı izliyor. Dolayısıyla sipariş tamamlandığında sistem teknik olarak başarılı sayılsa da, başka bir satıcıda aynı ürünün daha uygun fiyata bulunup bulunmadığı denetlenmemiş oluyor.
İngiltere Rekabet ve Piyasalar Kurumu (CMA), bu tür yapay zeka araçlarının tüketicilere zaman kazandırma ve arama maliyetlerini düşürme potansiyeli taşıdığını kabul ediyor. Bununla birlikte kurum, asistanların yalnızca erişebildikleri veri tabanları çerçevesinde çalıştığını ve “en iyi teklif” iddiasının pazarın tamamını kapsamadığı gerçeğinin tüketicilere açıkça bildirilmesi gerektiğini hatırlatıyor.
İndirim tabelasının arkasındaki gizli masraflar
Yapay zekanın otomatik satın alma süreçlerinde yanıldığı bir diğer alan ise nihai fatura tutarı. Örneğin etiketi 200 dolar olan bir ürün, yüzde 20 indirimle 160 dolara indiğinde sistem tarafından cazip algılanabiliyor. Ancak bu tutara 35 dolarlık kargo ve 10 dolarlık hizmet bedeli eklendiğinde toplam maliyet 205 dolara fırlıyor. Aynı ürünün başka bir mağazada kargo dahil 190 dolara satılması durumunda, indirim odaklı çalışan asistan tüketiciyi farkında olmadan 15 dolar daha pahalı bir alışverişe yönlendirmiş oluyor.
OpenAI da ChatGPT alışveriş kılavuzunda benzer bir uyarıda bulunarak; vergi, ek masraflar, kargo koşulları ve iade politikalarının mutlaka satıcı üzerinden teyit edilmesi gerektiğini belirtiyor. Platformlardaki fiyat güncellemelerinin yapay zekaya gecikmeli yansıması da anlık kayıplara zemin hazırlayabiliyor.
Kampanya kotaları toplam harcamayı artırıyor
Sistemlerin kör noktalarından birini de sepet tamamlama mekanizmaları oluşturuyor. Yüzde 20’lik kupon indiriminden yararlanabilmek için sepete zorunlu olarak eklenen 50 dolarlık gereksiz bir ürün, kazanılan avantajı tamamen sıfırlayarak toplam harcamayı yükseltiyor. Asistan yazılımsal olarak kuponu başarıyla uygulasa da tüketicinin genel bütçeyi koruma hedefi boşa çıkmış oluyor.
Amazon’un ABD pazarında sunduğu ve üçüncü taraf sitelerden ürün tarayıp kullanıcı adına alım yapabilen yeni nesil alışveriş özellikleri pazarı genişletse de, veri kısıtlamaları risk barındırmaya devam ediyor. Uzmanlar; zamandan tasarruf etmek, ürün bazında indirim yakalamak ve toplam harcamayı düşürmek kavramlarının birbirine karıştırılmaması gerektiğinin, gerçek tasarrufun sadece sistemin belirlediği fiyatta değil, cebinizden çıkan net tutarda gizli olduğunun altını çiziyor.
