Dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki tansiyonu düşürmeyi amaçlayan temaslar hız kazandı. Amerika Birleşik Devletleri ve Çinli üst düzey yetkililer, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında Washington’da gerçekleştirilecek kritik zirve öncesinde New York’ta bir araya geldi. Görüşmelerde özellikle ticaret, çip ambargoları ve yapay zeka konuları ön plana çıktı.
New York’ta 8 saatlik maraton
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng arasında New York’ta gerçekleştirilen görüşme yaklaşık 8 saat sürdü. Görüşmenin ardından basına açıklamalarda bulunan Bessent, temasların oldukça verimli geçtiğini belirterek yeni toplantıların düzenlenmesi konusunda mutabık kalındığını duyurdu. İki ülkenin güvenlik tehditlerine karşı erken bildirim mekanizmalarını ve riskleri ele alacağı “ABD-Çin Yapay Zeka Diyaloğu” platformunun kurulması kararlaştırıldı.
Müzakerelere katılan ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer da Çinli mevkidaşı Li Çınggang ile yürüttükleri temasların olumlu bir zeminde ilerlediğini ifade etti. Greer, bu görüşmelerin Beyaz Saray’da 24 Eylül’de gerçekleşmesi planlanan liderler zirvesinde somut kararlara ve anlaşmalara zemin hazırladığını vurguladı.
Masadaki kritik başlıklar: Çipler, yapay zeka ve tarım
İki süper güç arasındaki müzakereler, mevcut ticaret ateşkesini sürdürme arayışının bir parçası olarak görülüyor. Ancak taraflar arasında çözüm bekleyen birçok hassas başlık bulunuyor.
Teknoloji gerilimi ve ihracat kısıtlamaları
Washington yönetiminin 2022 yılından bu yana gelişmiş mikroçipler ile çip üretim ekipmanlarının Çin’e ihracatına uyguladığı sınırlamalar temel anlaşmazlık noktalarından biri olmaya devam ediyor. Bunun yanı sıra ABD tarafı, Çinli şirketlerin “damıtma” (knowledge distillation) adı verilen yöntemle gelişmiş yapay zeka modellerini kopyaladığını öne sürüyor. Çin’in Washington Büyükelçiliği ise söz konusu suçlamaları temelsiz bularak reddediyor.
Tedarik zinciri ve ticari dengeler
ABD yönetimi, kritik minerallerin Amerikan fabrikalarına sevkiyatının kesintisiz sürmesini ve Pekin’in daha önce taahhüt ettiği Amerikan tarım ürünleri alımlarını eksiksiz yerine getirmesini hedefliyor.
Economist Intelligence Unit uzmanlarından Yue Su, Beyaz Saray’daki liderler buluşmasında gümrük tarifeleri, tarımsal alımlar ve bazı ihracat kısıtlamaları üzerinde ilerleme sağlanabileceğini öngörüyor.
Dış politika ve ticaret açığı baskısı
Ekonomik başlıklara paralel olarak Tayvan ve İran gibi jeopolitik konulardaki görüş ayrılıkları da gündemdeki yerini koruyor. Donald Trump, Çinli bazı kaynakların İran’a Ürdün’deki Amerikan askeri üssüne ait görüntüleri ilettiği iddialarını yumuşatarak, iki ülkenin karşılıklı istihbarat faaliyetlerinin olağan olduğunu ifade etmişti.
Görüşmeler, devasa ticari dengesizliklerin gölgesinde gerçekleşiyor. ABD Nüfus Sayım Bürosu verilerine göre, yılın ilk yedi ayında iki ülke arasındaki mal ticareti hacmi 221,6 milyar dolara ulaştı. Bu ticaret hacminde ABD’nin Çin’e karşı verdiği dış ticaret açığı ise 91,2 milyar dolar seviyesinde kaydedildi.
