Dünya’dan yaklaşık 1,55 milyar ışık yılı uzaklıkta, Samanyolu Galaksisi’nin yoğun yıldız tozu tabakasının ardında gizlenen kozmik bir gizem aydınlatıldı. Radyo teleskopları tarafından kaydedilen ve pembe bir “sol anahtarı” veya efsanevi zümrüdüanka kuşunu andıran devasa ışıma ağının, süper kütleli bir karadeliğin milyonlarca yıl önce fırlattığı sönmüş kalıntıların iki galaksi kümesinin çarpışmasıyla yeniden alevlenmesi sonucu oluştuğu ortaya çıktı.
İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü’nden (INAF) Andrea Botteon liderliğindeki uluslararası araştırma ekibinin “Astronomy & Astrophysics” dergisinde yayımlanmak üzere kabul edilen çalışması, NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi tarafından kamuoyuna duyuruldu. Araştırmacılar; Avrupa genelindeki LOFAR radyo teleskop ağı, NASA’nın Chandra uydusu, Alman X-ışını teleskobu eROSITA ve kızılötesi arşiv verilerini birleştirerek yapının sırrını çözdü.
600 trilyon güneş kütleli kozmik çarpışma
Kataloglarda “VLSS J0318.9+5755” adıyla kayıtlı olan gök cismi daha önce tespit edilmiş, ancak Samanyolu’nun optik ışığı engelleyen düzleminin arkasında kaldığı için bir pulsar (atarca) olabileceği düşünülmüştü. Ancak son derece hassas X-ışını analizleri, bu bölgede 600 trilyon Güneş kütlesine sahip devasa bir sıcak gaz bulutunun ve birleşme sürecindeki iki galaksi kümesinin bulunduğunu gösterdi.
Veriler, süper kütleli bir karadeliğin geçmişte uzaya fırlattığı yüksek enerjili parçacıkların zamanla enerjisini kaybedip söndüğünü, ancak iki galaksi kümesinin yüz milyonlarca yıl önceki şiddetli çarpışmasıyla oluşan şok dalgalarının ve gaz türbülansının bu parçacıkları yeniden sıkıştırarak “canlandırdığını” kanıtladı.
Küllerinden doğan yapı: Radyo Ankası (Radio Phoenix)
Astrofizikçiler, enerjisini kaybettikten sonra kozmik şok dalgalarıyla tekrar parlayan bu tür kalıntıları mitolojideki küllerinden doğan zümrüdüankaya atıfla “Radyo Ankası” (Radio Phoenix) olarak adlandırıyor.
Radyo görüntülerinde birbirine bağlı ilmikler ve halkalardan oluşan yapının en geniş boyutunun yaklaşık 2 bin 400 ışık yılına ulaştığı hesaplandı. Yüksek radyo frekanslarında ışımanın hızla zayıflaması, parçacıkların çok yaşlı olduğunu ve uzun süredir sönmüş halde beklediğini doğruluyor. Şekilsel olarak sol anahtarına benzeyen bu kozmik yapı, derin uzaydaki devasa karadeliklerin çevreleriyle olan karmaşık enerji transferini anlamak adına eşsiz bir laboratuvar sunuyor.
