Koronavirüs enfeksiyonunun üzerinden aylar hatta yıllar geçmesine rağmen kronik yorgunluk, nefes darlığı ve “beyin sisi” gibi nörolojik şikayetleri devam eden hastaların yaşadığı “uzamış Kovid” (Long Covid) tablosuna ilişkin yeni bilimsel veriler elde edildi. Tıp dünyasının uzun süredir nedenini tam olarak aydınlatamadığı sendrom üzerine yayımlanan son araştırmalar; bağışıklık hücrelerinin aşırı aktivasyonu, kanda mikroskobik protein kümelenmeleri ve kılcal damar işlev bozuklukları arasındaki kritik bağı ortaya koyuyor.
Journal of Medical Virology ve The Journal of Allergy and Clinical Immunology gibi saygın tıp dergilerinde yayımlanan güncel çalışmalar, uzamış Kovid teşhisi konan hastaların kan örneklerinde sağlıklı bireylere kıyasla olağan dışı pıhtılaşma eğilimleri ve damar içi hücresel stres saptadı.
Mikroskobik pıhtılar ve bağışıklık tuzakları
Araştırmacılar, bağışıklık sisteminin en yaygın beyaz kan hücresi olan nötrofillerin enfeksiyonla savaşırken salgıladığı “hücre dışı nötrofil tuzakları” (NET’ler) ile kanda oluşan mikroskobik protein kümeleri arasında doğrudan ilişki tespit etti. Bu bağışıklık ağlarının kanda kalıcı hale gelmesi durumunda, mikro pıhtıların doğal yollarla parçalanmasını engellediği ve vücutta kronik bir iltihaplanma döngüsü başlattığı değerlendiriliyor.
Ayrıca kılcal damar dolaşımını inceleyen araştırmalar, dokulara oksijen ve besin taşıyan en küçük damarlardaki kan akışının bozulduğunu ve damar iç yüzeyini döşeyen endotel hücrelerinde yaygın stres ve harabiyet meydana geldiğini belgeledi.
Beyin sisi ve kronik yorgunluğun kaynağı damarlar mı?
Uzmanlar, kılcal damarlardaki oksijen iletiminin aksamasının; efor intoleransı, aşırı halsizlik ve konsantrasyon kaybı gibi bilişsel bozuklukların temelinde yatabileceğini belirtiyor. Ancak Ain Shams Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Abdullah Sami, elde edilen laboratuvar bulgularının klinik olarak doğrudan kanıtlanmadığı konusunda uyarıda bulunuyor:
- Tıkanıklık Kanıtı Değil: Kanda mikro pıhtıların veya anormal protein kümelerinin tespit edilmesi, bunların beyin ya da akciğer damarlarını doğrudan tıkadığı anlamına gelmiyor.
- Sebep mi, Sonuç mu?: Bu hücresel değişikliklerin hastalığın asıl tetikleyicisi mi yoksa kronik bağışıklık yanıtının doğal bir yan etkisi mi olduğu henüz kesinleşmiş değil.
- Onaylı Tedavi Yok: Bulgular henüz resmi bir tanı testine veya kan sulandırıcı/plazma arındırma tedavisine dönüşmüş değil; hastaların bilimsel onayı olmayan deneysel yöntemlerden kaçınması gerekiyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre Kovid-19 geçiren her 100 kişiden yaklaşık 6’sında görülen uzamış Kovid tablosunda, kesin tanı ve tedavi protokollerinin geliştirilmesi için çok merkezli ve geniş ölçekli klinik deneylerin tamamlanması bekleniyor.
