Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), İran savaşı nedeniyle küresel akaryakıt piyasalarında baş gösteren arz krizini ve rekor fiyat artışlarını dizginlemek amacıyla kritik bir karar aldı. Ajansa üye sanayileşmiş ülkeler, mart ayında onaylanan acil durum planı kapsamında kalan petrol ve akaryakıt rezervlerinin piyasaya sürülmesini hızlandırma ve sevkiyatlarda dizele öncelik verme konusunda anlaştı.
IEA tarafından yapılan açıklamada, üye ülkelerin mart ayındaki toplu müdahale planı çerçevesinde taahhüt ettiği miktarlardan yaklaşık 100 milyon varillik bölümün henüz piyasaya ulaşmadığı belirtilerek, bu miktarın en kısa sürede küresel piyasalara aktarılmasının hedeflendiği bildirildi.
Fatih Birol: Dizel rezervlerine öncelik verilecek
Kararın detaylarına ilişkin bilgi veren IEA İcra Direktörü Fatih Birol, üye hükümetlerin Mart 2026’da kararlaştırılan kolektif eylemi hızlandırma yönünde tam destek verdiğini söyledi. Küresel yakıt piyasalarında yaşanan derin darboğaza işaret eden Birol, üye ülkelerin imkânlar dahilinde önceliği stratejik dizel stoklarına vermeyi benimsediğini vurguladı.
Piyasaya verilecek 100 milyon varillik hacmin ne kadarının ham petrol, ne kadarının ise işlenmiş dizel olacağı konusundaki nihai dağılımın, ajansın gelecek hafta toplanacak yönetim kurulu toplantısında netleştirileceği ifade edildi. Kararın, hem İran’daki çatışmaların hem de Ukrayna’daki savaşın rafinerilere zarar vermesi ve tanker trafiğini aksatması neticesinde dizel fiyatlarının tarihi zirveleri görmesinin hemen ardından gelmesi dikkat çekti.
G7 kararı ve Trump’ın ihracat yasağı tehdidi
IEA, mart ayında sanayi ülkelerinin stratejik rezervlerinden toplam 400 milyon varillik petrolün serbest bırakılmasını öngören tarihi bir plan başlatmıştı. Çarşamba günü alınan hızlandırma kararı, geçtiğimiz cuma günü G7 ülkelerinin 100 milyon varillik ham petrol ve dizeli serbest bırakma yönündeki mutabakatının ardından geldi.
Finans kuruluşu JP Morgan yayımladığı değerlendirmede, G7 kararının tamamen yeni bir 100 milyon varillik arz anlamına gelmediğini, büyük ölçüde mart ayında taahhüt edilen miktarların piyasaya sürülüş takvimini öne çektiğini belirtti. Nitekim Almanya Ekonomi Bakanlığı da Berlin’in mart ayında belirlenen miktarlar kapsamında payına düşeni serbest bırakacağını, yeni bir ek hacim taahhüdünde bulunulmadığını teyit etti.
G7 ve IEA’nın bu acil adımı, ABD Başkanı Donald Trump’ın enerji fiyatlarındaki sert yükseliş karşısında diğer ülkelerin piyasaya daha fazla yakıt sunmaması durumunda ABD’nin dizel ihracatını yasaklayabileceği yönündeki uyarısının ardından hız kazandı. IEA verilerine göre, üye ülkelerin kamuya ait acil durum stoklarında 200 milyon varilden fazlası dizel olmak üzere halen yaklaşık 1,1 milyar varil petrol rezervi bulunuyor.
