Ay yüzeyinde yakın tarihte meydana gelen en büyük gök taşı çarpmasının izleri, yeni bir uzay görevine gerek kalmadan NASA arşivlerinde ortaya çıkarıldı. NASA’nın Ay Keşif Uydusu (LRO) tarafından kaydedilen yüz binlerce görüntüyü tarayan uzmanlar, yaklaşık 17 ay boyunca veri yığınlarının arasında fark edilmeden bekleyen devasa bir krater keşfetti.
Keşif süreci, Intuitive Machines şirketinde görüntü işleme uzmanı olarak görev yapan Robert Wagner’in 24 Ekim 2025 tarihinde LRO’nun geniş açılı kamera verileri üzerinde yürüttüğü rutin kalite kontrolleri sırasında başladı. Çevresi koyu bir halkayla sarılmış olağanüstü parlak bir leke tespit eden Wagner, gördüğü izin şimdiye kadar fotoğraflarda rastladığı en belirgin çarpma enkazı deseni olduğunu belirterek incelemeyi derinleştirdi.
Kolezyum’dan daha büyük: Çapı 222 metreye ulaşıyor
Bilimsel analizler, parlak beyaz alanın şiddetli bir kozmik çarpışma sonucunda yüzeyden fırlayan materyallerden oluştuğunu ve bölgede daha önce var olmayan taze bir çukurun meydana geldiğini doğruladı. “McGetchin” adı verilen yeni kraterin 222 metre çapa ve 43 metre derinliğe sahip olduğu belirlendi.
Boyutları Roma’daki tarihi Kolezyum amfitiyatrosunu geride bırakan krater, LRO uydusunun göreve başladığı 2009 yılından bu yana Ay yüzeyinde tespit edilen “en büyük yeni oluşumlu çarpma krateri” unvanını kazandı. Kraterin, uydunun daha önce kaydettiği en büyük taze çukurdan yaklaşık 3 kat daha geniş olduğu bildirildi.
100 kilometrelik alanda yüzey yapısı değişti
Gök bilimciler, çarpışmanın 11 Nisan ile 22 Mayıs 2024 tarihleri arasında gerçekleştiğini hesapladı. Olay anında Dünya’daki ya da uzaydaki hiçbir teleskop tarafından anlık olarak yakalanamayan çarpmanın, bir asteroit veya kuyruklu yıldız parçası kaynaklı olduğu tahmin ediliyor.
Yüksek çözünürlüklü dar açılı kameralarla yapılan detaylı çekimler, çarpmanın şiddetini gözler önüne serdi:
- Krater kenarından yüzlerce metre dışarıya yayılan parlak bir püskürtü örtüsü kaydedildi.
- Çarpma merkezinden fırlayan enkaz çizgilerinin 100 kilometreyi aşan mesafelerde Ay zemininde fiziksel değişimlere yol açtığı belirlendi.
132 yılda bir gerçekleşebilecek nadir bir olay
Gök taşı çarpma olasılık modellerine göre, Ay yüzeyinde böylesine devasa boyutlarda bir krater açabilecek kozmik darbelerin ortalama 132 yılda bir meydana geldiği hesaplanıyor. Bu durum, McGetchin kraterini bilim dünyası için eşsiz bir laboratuvar haline getiriyor.
2009’dan bu yana Ay’da binden fazla taze krater ve 100 bini aşkın yüzey değişikliği belgeleyen NASA araştırmacıları; oluşum tarihi kesin olarak bilinen bu taze krater sayesinde şok dalgalarının yayılımını, termal değişimleri ve sürekli bombardıman altındaki Ay topoğrafyasının dinamiklerini doğrudan inceleme fırsatı bulacak.
