Sudan’da üç yılı aşkın süredir devam eden kanlı iç savaşı sona erdirmek adına yürütülen diplomatik temaslarda kritik bir gelişme yaşandı. Reuters haber ajansının ele geçirdiği gizli belgelere göre, Sudan Silahlı Kuvvetleri, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tarafından sunulan yeni barış planını kabul etmek için Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) kontrol ettiği tüm meskun mahallerden istisnasız çekilmesini ön şart olarak öne sürdü.
Ülkedeki insani krizi dindirmeyi amaçlayan bu son taslak, Washington ve uluslararası toplumun bölgede kalıcı bir istikrar sağlama arayışının en somut adımı olarak değerlendiriliyor.
ABD’nin 90 günlük geçici barış planı neleri içeriyor?
Geliştirilen ABD menşeli öneri, ilk etapta tarafların acil olarak 90 günlük geçici bir insani ateşkes ilan etmesini öngörüyor. Bu süreç boyunca insani yardım koridorlarının güvenli bir şekilde açılması, ardından kalıcı bir ateşkes zemini aranması ve nihayetinde sivil liderliğinde demokratik seçimlere dayalı bir geçiş döneminin başlatılması planlanıyor.
Sızan belgelere ve üst düzey diplomatik kaynakların doğruladığı bilgilere göre, Sudan hükümeti planın genel çerçevesine ve sivil yönetim modeline büyük ölçüde onay verdi. Ancak ordu yönetimi, HDK’nın “sınırlı veya kademeli انسحاب (çekilme)” formülüne şiddetle karşı çıkarak, milis güçlerin 11 Mayıs 2023 tarihinden bu yana ele geçirdiği tüm şehirlerden tamamen arındırılmasını istiyor. Reuters, ordunun bu katı duruşunun geçmiş barış müzakerelerinde de en büyük tıkanma noktası olduğunu hatırlatıyor.
Kritik eyaletlerde BM denetimi ve ortak ordu hedefi
ABD’nin taslağında askeri çekilme operasyonlarının denetimi için Birleşmiş Milletler (BM) liderliğinde özel bir izleme mekanizmasının kurulması teklif ediliyor. Plan, özellikle son dönemde şiddetli çatışmalara sahne olan ve HDK’nın kontrolüne geçen Kuzey Darfur’un başkenti El Faşir ile yoğun dron saldırılarının hedefi olan Kuzey Kordofan bölgelerine öncelik verilmesini amaçlıyordu.
Uzun vadeli istikrar mimarisinde ise tüm silahlı grupların silahsızlandırılması, terhis edilmesi ve HDK unsurlarının kademeli olarak entegre edilmesiyle tek ve birleşik bir Sudan Ulusal Ordusu’nun kurulması hedefleniyor.
Washington ve Hartum sessizliğini koruyor
Söz konusu belgelerin basına yansımasının ardından ne ABD Dışişleri Bakanlığı ne de Sudan Dışişleri Bakanlığı resmi bir açıklama yapmadı. Buna karşılık, ABD Başkanı’nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Danışmanı Massad Boulos, geçtiğimiz hafta sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Abdülfettah el-Burhan’ın teklifi reddetmek yerine kabul etme eğiliminde olmasından “büyük memnuniyet duyduğunu” ifade etmişti.
Sudan’da Nisan 2023’ten bu yana süregelen ve trajik bir insani kriz doğuran iç savaş, şu ana kadar on binlerce sivilin hayatını kaybetmesine ve yaklaşık 13 milyon insanın yerinden edilmesine yol açtı. Uluslararası analistler, ordunun getirdiği “tam çekilme” şartının sahada nasıl karşılık bulacağının barışın geleceğini belirleyeceğini vurguluyor.
