Yüzyıllar boyunca simyacıların imkansız kabul edilen “sıradan metalleri altına dönüştürme” hayali, modern nükleer fizik çalışmalarıyla yeniden gündeme geldi. ABD’nin San Francisco kentinde faaliyet gösteren enerji girişimi Marathon Fusion, Eylül 2026’da gerçekleştirdiği son deneyde nükleer füzyon teknolojisini kullanarak cıvayı kararlı altına dönüştürmeyi başardığını ve Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nin (CERN) 2025 yılında kırdığı rekorun 10 katı üretim elde ettiğini duyurdu.
Cıva nükleer füzyonla altına nasıl dönüşüyor?
Altın ile cıva arasındaki temel fark atom çekirdeklerindeki proton sayısından kaynaklanıyor; altının çekirdeğinde 79 proton bulunurken cıvanın çekirdeğinde 80 proton yer alıyor. Kimyasal tepkimelerin aksine doğrudan atom çekirdeğini hedef alan bu yöntemde, güneşe enerji veren nükleer füzyon sürecinden yararlanılıyor.
Marathon Fusion Kurucu Ortağı ve Baş Teknoloji Sorumlusu Adam Rutkowski, hidrojen izotopları olan döteryum ve trityumun birleşmesiyle ortaya çıkan yüksek enerjili nötronların “cıva-198” izotopuna yönlendirildiğini aktardı. Bu bombardıman sonucunda bir nötron kaybeden cıva-198, kararsız radyoaktif “cıva-197” izotopuna dönüşüyor ve birkaç gün içinde kendiliğinden bozunarak doğadaki tek kararlı altın izotopu olan “altın-197” halini alıyor.
Bağımsız doğrulama henüz yapılmadı
Şirket, cıva-197’nin bozunma sürecine ait karakteristik radyasyon izini gösteren gama ışını spektrometre verilerini paylaşsa da elde edilen maddenin doğrudan kimyasal analizini henüz yayımlamadı. Adam Rutkowski, gama ışını verilerinin kararlı altın üretimini kesin olarak kanıtladığını savunurken, bilim dünyası sonuçların henüz bağımsız kuruluşlarca doğrulanmadığına dikkat çekiyor.
Endüstriyel üretimin önündeki teknik ve ekonomik engeller
Laboratuvar ortamında üretilen elmasların mücevher sektöründe yarattığı dönüşümün benzerinin altın piyasasında yaşanıp yaşanmayacağı ise ciddi teknik engellere bağlı görünüyor. 2025 yılında küresel madenlerden çıkarılan toplam cıva miktarının yalnızca 210 tonla sınırlı kalması ve işlem için gereken cıva-198 izotopunun doğal cıvanın sadece onda birini oluşturması ham madde tedarikini zorlaştırıyor.
Radyoaktif soğuma için 17 yıl bekleme şartı
Sürecin önündeki en büyük engellerden birini de ortaya çıkan yan ürünler oluşturuyor. Üretim esnasında altınla birlikte oluşan radyoaktif izotoplar nedeniyle, elde edilen altının madenden çıkarılan altın gibi güvenle kullanılabilmesi veya piyasada işlem görebilmesi için 17 yılı aşkın bir süre özel depolarda bekletilerek radyasyondan arındırılması gerekiyor. Rutkowski, dünyadaki altının yaklaşık yarısının zaten kasalarda uzun vadeli finansal varlık olarak saklandığını belirterek bu bekleme süresinin ticari değeri çok fazla etkilemeyeceğini öne sürüyor.
Küresel altın arzını yüzde 14 artırabilir
CERN parçacık çarpıştırıcısının dört yılda bir gramın trilyonda 29’u kadar altın üretebildiği göz önüne alındığında, son deneydeki miktarın henüz çok küçük olduğu belirtiliyor. Ancak Marathon Fusion, gelecekte kurulacak gigavat ölçeğindeki bir nükleer füzyon santralinin yılda yaklaşık 5 ton altın üretebileceğini hesaplıyor.
2025 yılında 3 bin 672 ton olan küresel maden üretimiyle kıyaslandığında, bu kapasitede 100 füzyon santralinin devreye girmesi dünya altın arzına yıllık 500 tonluk (yaklaşık yüzde 14) ek kaynak sağlayabilir. Uzmanlar, nükleer füzyon santrallerinin henüz ticari aşamaya geçmemesi ve yüksek üretim maliyetleri nedeniyle altın fiyatlarına yönelik yakın vadeli bir tehdidin bulunmadığını vurguluyor.


















