Ağaçlar kesildikten sonra orman örtüsü zamanla yeniden filizlense de yaban hayatının ve biyolojik çeşitliliğin eski haline dönmesi on yıllar alabiliyor. Özellikle yaşlı orman ekosistemlerine bağımlı yaşayan kuş türleri, yoğun ve tekrarlayan ağaç hasatları nedeniyle doğal yaşam alanlarını kalıcı olarak kaybediyor. Finlandiya’daki Jyvaskyla Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve “Journal of Applied Ecology” dergisinde yayımlanan uluslararası araştırma, orman ekosistemlerinin çöküşe uğramadan dayanabileceği kritik ekolojik sınırı belirledi.
Tıraşlama kesim ve yaşlı ormanların parçalanması
Kuzey Avrupa başta olmak üzere Kanada ve Avustralya gibi ormancılık endüstrisinin geliştiği coğrafyalarda en yaygın yöntemlerden biri olan “tıraşlama kesim”, belirli bir alandaki tüm ağaçların aynı anda kesilmesini öngörüyor. Araştırmanın başyazarı ekolog Remi Duflot, bu uygulamanın mikroiklimi anında değiştirerek toprağı daha kuru ve sıcak hale getirdiğini, sonradan yetişen genç ağaçların ise tür çeşitliliği açısından yetersiz kaldığını vurguluyor.
Geniş alanlarda biriken tıraşlama kesimler, yüzlerce yıllık yaşlı ağaçları ve ayrışarak yaban hayatına yuva sağlayan ölü odun varlığını ortadan kaldırıyor. Uydu tabanlı orman haritaları ile 2006-2020 yılları arasındaki kuş gözlem kayıtlarını birleştiren uzmanlar, kesim yoğunluğu ile biyolojik çeşitlilik arasındaki doğrudan bağı Güney Finlandiya ormanlarında mercek altına aldı.
Kuş popülasyonlarında türlere göre zıt eğilimler
Araştırma, ağaç kesimlerinin tüm canlıları aynı biçimde etkilemediğini ortaya koydu. Geniş açıklıkları tercih eden sulak alan ve tarım arazisi kuşlarının, kesim yapılan alanların ortalama 1,8 hektarı aşmasıyla kısa vadede geçici bir artış gösterdiği saptandı. Ancak açık alan türlerindeki bu geçici hareketlilik, ülkedeki genel popülasyon erimesini durdurmaya yetmedi.
Asıl yıkıcı etki ise yaşlı ormanlara özgü 26 uzman kuş türü ile yaygın orman kuşlarında gözlendi. 20 yıllık kümülatif kesim haritalarını inceleyen bilim insanları, orman dokusunun bütünlüğünü kaybetmesiyle bu türlerin nüfusunda sert bir düşüş yaşandığını kaydetti.
Yüzde 10 eşiği ve 90 yıllık güvenli işletme döngüsü
Geliştirilen istatistiksel modeller, yaşlı ormanlara bağımlı kuş türlerinin korunabilmesi için “güvenli işletme alanı” sınırını netleştirdi. Elde edilen temel veriler ve yönetim önerileri şunları içeriyor:
- Bir orman peyzajında 10 yıllık zaman diliminde yapılan tıraşlama kesim oranının yüzde 9,6’yı (yaklaşık yüzde 10) aşması durumunda uzman kuş türleri hızla yok olmaya başlıyor.
- Bu dengenin korunması, mevcut orman arazilerinin en az beşte birinin hiçbir şekilde kesilmeden koruma altına alınmasını gerektiriyor.
- Halihazırda 60 ila 80 yıl arasında değişen ticari hasat döngüsünün en az 90 yıla çıkarılması tavsiye ediliyor.
Araştırmacılardan Prof. Dr. Mikko Monkkonen, hasat aralığının uzatılmasının odun hacmini azaltsa bile ağaçların gövde çapını büyüteceğini, kalın kerestenin piyasa değerinin selüloz ve yakacak oduna göre çok daha yüksek olması sebebiyle ekonomik kaybın dengelenebileceğini ifade ediyor. Uzmanlar, likenler, yosunlar ve mantarlar gibi diğer hassas canlı gruplarının korunabilmesi için daha katı ekolojik sınırlara ihtiyaç duyulabileceği uyarısında bulunuyor.
