2026 yılının 24 Haziran akşamı Venezuela, İspanya’dan bağımsızlığın kapısını aralayan Carabobo Muharebesi’nin yıl dönümünü kutluyordu. Ancak yerel saatle 18.04’te yer büyük bir şiddetle sarsıldı; sadece 39 saniye sonra gelen ikinci ve daha güçlü darbe, sakin akşamı dakikalar içinde bir kaosa dönüştürdü. Binalar çöktü, sahil kenti La Guaira’daki konutların yüzde 80’i yıkıldı. Sırasıyla 7,2 ve 7,5 büyüklüğündeki bu çifte deprem, 6 bin 300’den fazla can aldı.
Bu felaket münferit bir olay değildi. 8 Haziran 2026’da Filipinler’in güneyindeki Sarangani kıyıları 7,8 büyüklüğündeki son yarım asrın en güçlü depremlerinden biriyle sarsıldı. 28 Temmuz’da Japonya’nın Kyushu adasını 7,1 büyüklüğünde bir deprem vurdu. 3 Ağustos’ta Mısır’daki Süveyş Körfezi’nde meydana gelen 5,6 büyüklüğündeki sarsıntı geniş bir coğrafyada hissedildi. Son olarak 10 Ağustos’ta Kolombiya’nın Chocó bölgesinde yaşanan 7,4 büyüklüğündeki depremde yüzlerce kişi hayatını kaybetti.
2023 yılının Şubat ayında Türkiye ve Suriye’de 60 bine yakın insanın ölümüne yol açan Kahramanmaraş depremlerinin hafızalardaki tazeliği korünürken akıllara tek bir soru geliyor: Yer küre gerçekten daha şiddetli bir evreye mi girdi?
İstatistikler ne söylüyor? Veriler sabit bir seyre işaret ediyor
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) Ulusal Deprem Bilgi Merkezi’nin yüz yılı aşkın aletsel kayıtlarına göre, dünya genelinde her yıl ortalama 16 büyük deprem meydana geliyor. Bunların yaklaşık 15’i 7,0 civarında, 1’i ise 8,0 veya daha büyük ölçekte gerçekleşiyor.
2000-2009 yılları arasında yıllık büyük deprem ortalaması 14,5 iken, bir sonraki on yılda 16,1’e yükseldi; içinde bulunduğumuz on yılda ise şu ana kadar ortalama 14 seviyesinde seyrediyor. Büyüklüğü 6,0 ve üzeri olan depremler incelendiğinde de benzer bir tablo ortaya çıkıyor: 2000’li yılların ilk on yılında yıllık ortalama 158,7 olan bu sayı, sonraki dönemde 149,5’e, günümüzde ise 132,7’ye gerilemiş durumda.
Veriler, küresel ölçekte orta ve büyük büyüklükteki deprem sayısında bir artış olmadığını, hatta hafif bir düşüş yaşandığını gösteriyor. 2026 yılı özelinde de durum farklı değil; Ağustos ayı başına kadar 7,0 ve üzeri büyüklükte yaklaşık 10 deprem kaydedildi ki bu da yıllık ortalamalar dahilinde tamamen doğal bir dalgalanma olarak kabul ediliyor.
Küçük deprem sayısındaki artışın sebebi: Gelişen teknoloji
Öte yandan, 4,0 ve üzeri büyüklükteki küçük sarsıntıların kayıtlı sayısında belirgin bir artış göze çarpıyor. 2000’lerin başında yılda ortalama 11 bin 900 civarında olan kaydedilmiş küçük deprem sayısı, günümüzde 15 bin 900 seviyelerine ulaştı.
Uzmanlar bunun yer kabuğundaki bir değişimden değil, ölçüm teknolojilerinin gelişmesinden kaynaklandığını belirtiyor. USGS bugün dünya genelinde yılda yaklaşık 20 bin, yani günde ortalama 55 deprem kaydedebiliyor. Yıldan yıla Kataloğa giren deprem sayısının artması, depremlerin çoğalmasından değil, onları tespit eden hassas sismik istasyonların artmasından kaynaklanıyor.
Fay hatlarındaki stres aktarımı ve bölgesel riskler
Küresel ortalamalar sabit kalsa da belirli bir bölgedeki risk zamanla değişebiliyor. Bir fay hattında kırılma yaşandığında biriken gerilim yok olmuyor; aksine komşu fay segmentlerine aktarılabiliyor.
Bunun en somut örneklerinden biri Kuzey Anadolu Fay Hattı’nda ve Marmara Denizi’nde gözlemleniyor. Almanya Yer Bilimleri Araştırma Merkezi’nden (GFZ) Patricia Martinez-Garzon liderliğindeki ekibin Aralık 2025’te yayımladığı çalışma, Marmara Ana Fayı üzerindeki hareketliliği inceledi. Nisan 2025’te meydana gelen 6,2 büyüklüğündeki depremin tekil bir olay olmadığını, son 15 yıldır fay boyunca kademeli olarak doğuya, yani İstanbul’a ve Prens Adaları segmentine doğru ilerleyen sismik stres aktarımının bir parçası olduğunu ortaya koydu.
Bu durum, belirli bir bölgenin belirli dönemlerde daha aktif hale gelebileceğini, ancak bunun gezegenin tamamının bir kriz evresine girdiği anlamına gelmediğini gösteriyor.
Artan şey depremler değil, yıkımın ve bilginin boyutu
Deprem sayısında istatistiksel bir artış yoksa, neden her geçen gün daha büyük felaketlerle karşı karşıya kaldığımızı hissediyoruz? Bu sorunun yanıtı “fiziksel bir olay olan deprem” ile “insani bir sonuç olan afet” arasındaki farkta yatıyor.
“Ölümcül cazibe”: Fay hatları üzerindeki dev şehirler
Jeofizik uzmanı James Jackson’ın “ölümcül cazibe” olarak tanımladığı olguya göre; insanlık tarih boyunca fay hatlarının oluşturduğu coğrafi avantajlar (su kaynakları, verimli vadiler, korunaklı ticaret yolları) nedeniyle bu bölgelere yerleşti. Geçmişin küçük köyleri zamanla milyonların yaşadığı megakentlere dönüştü.
Colorado Üniversitesi’nden jeofizikçi Roger Bilham da 2000’li yıllarda yayımladığı çalışmalarında, fayların kırılma periyotlarının yüzlerce yıl sürebildiğini, ancak bu süre zarfında fay üzerindeki küçük yerleşimlerin kontrolsüz nüfus artışıyla dev kentlere dönüştüğünü vurgulamıştı. 1990 ile 2015 yılları arasında yapılan araştırmalar, yüksek deprem riski taşıyan bölgelerdeki nüfusun yüzde 40 artarak 1,5 milyar insanı aştığını, yapılaşmanın ise yüzde 69 oranında genişlediğini gösteriyor.
Mühendislik hataları ve yapı stoku yetersizliği
Mevcut mühendislik bilgisi depreme dayanıklı binalar inşa etmek için yeterli olsa da, denetim eksiklikleri ve standart dışı uygulamalar yıkımın boyutunu artırıyor:
-
2023 Kahramanmaraş Depremleri: İncelemeler, yapısal ayrıntılardaki eksikliklerin ve malzeme kalitesizliğinin yıkımda belirleyici olduğunu gösterdi.
-
Mart 2025 Myanmar Depremi: 7,7 büyüklüğündeki sarsıntıda 157 binden fazla bina hasar gördü. Yıkımın ana nedeni, donaşısız yığma yapıların yaygınlığı ve yapı kodlarının uygulanmamasıydı.
-
Haziran 2026 Venezuela Depremi: Yıkılan binaların büyük kısmının eski, bakım yapılmamış ve zayıf betonarme yapılardan oluştuğu rapor edildi.
Algı yönetimi: Sosyal medya ve psikolojik faktörler
Haberlerin ve görüntülerin yayılma hızı da algıyı doğrudan etkiliyor. Psikolog Daniel Kahneman’ın “bulunabilirlik sezgiseli” (availability heuristic) teorisine göre zihin, kolay hatırlayabildiği olayları daha sık gerçekleşiyormuş gibi algılama eğilimindedir.
Günümüzde akıllı telefonlar, güvenlik kameraları ve algoritmalar sayesinde dünyanın herhangi bir yerindeki deprem anı saniyeler içinde ekranlarımıza düşüyor. Sosyal medya platformları benzer içerikleri önümüze çıkardıkça, kısa sürede farklı zaman ve coğrafyalardaki depremlere maruz kalıyor ve gezegenin sürekli sallandığı hissiyatına kapılıyoruz.
Özetle; yer kabuğu her zamanki ritminde hareket etmeye devam ediyor. Değişen şey ise fay hatları üzerinde yoğunlaşan insan nüfusu, yüksek binalar ve bu görüntüleri anında cebimize taşıyan haber ağlarıdır. Earth aynı kalırken, insanlık ve kentsel çevresi dönüşmektedir.
