Bilim dünyasını şaşırtan coğrafi keşif
Fas’taki Abdelmalek Essaadi Üniversitesi Fen Fakültesi bünyesinde çalışmalarını yürüten araştırmacı Muhammed el-Emin el-Muden ve ekibi, ülkenin kuzeyinde yer alan Bouhachem Doğal Parkı’nda sıra dışı bir zoolojik bulguya ulaştı. International Journal of Entomology dergisinde yayımlanan saha araştırması; bilim dünyasına tamamen yeni bir tür kazandırırken, daha önce yalnızca İskoçya Yaylaları’nda görülen çok nadir bir böcek türünün Fas’ta da yaşadığını belgeledi.
Söz konusu böcek, nemli orman zeminlerinde ve çürüyen organik maddelerde yaşayan “Mycetophilidae” (mantar sinekleri) familyasına ait *Creagdhubhia mallochorum* türü. İlk kez 1999 yılında tanımlanan ve bugüne kadar sadece İskoçya’nın üç noktasında rastlanan bu tür, ilk kez Britanya Adaları’nın dışında kayıtlara geçmiş oldu.
İskoçya’dan Fas’a nasıl ulaştı?
Araştırmacılar, aradaki binlerce kilometrelik mesafede ve geçiş ülkelerinde hiçbir kaydı bulunmayan türün Kuzey Afrika’da ortaya çıkmasını açıklamak için üç ana varsayım üzerinde duruyor:
- Fark edilmemiş geniş dağılım: Türün sanılandan daha geniş bir coğrafyada yaşadığı ancak çok özel mikro habitatları tercih etmesi sebebiyle bugüne kadar örnek toplanamadığı ihtimali.
- Tarihsel kalıntı: İskoçya ve Fas popülasyonlarının, geçmiş jeolojik ve iklimsel dönemlerde geniş bir alana yayılan ancak zamanla parçalanan eski bir popülasyonun izleri olması.
- İnsan eliyle taşınma: Larva veya yumurta evrelerindeki formların ticaret ve lojistik hatları aracılığıyla kıtalararası taşınmış olma olasılığı.
Araştırmacılar, bu ihtimalleri netleştirmek adına iki bölgedeki örnekler arasında karşılaştırmalı genetik analizlerin ve ara ülkelerde yeni saha taramalarının yapılmasının şart olduğunu vurguluyor.
Bouhachem Parkı’nda yeni tür keşfi
Araştırma sahası, yalnızca İskoçya sineğinin tespitiyle sınırlı kalmadı. Ekipler, ormanlık alanların, su kaynaklarının ve mevsimlik bataklıkların bir arada bulunduğu milli parkta bilim literatürü için tamamen yeni bir tür keşfederek buna *Ectrepesthoneura bouhachemiensis* adını verdi.
Ayrıca çalışma kapsamında Fas için sekiz yeni mantar sineği türü kayda geçirilirken, bunlardan altısının tüm Kuzey Afrika genelinde ilk kez tespit edildiği bildirildi. Nemli çayırlar ve çürümüş odun dokuları, bu türlerin üremesi için zengin bir ekolojik sığınak sunuyor.
Akdeniz havzasının eksik biyoçeşitlilik haritası
Çalışmanın sonuçları, Akdeniz havzasındaki böcek biyoçeşitliliği haritasının henüz tamamlanmadığını gözler önüne seriyor. Dünya genelinde milyonlarca böcek türünün halen isimlendirilmeyi beklediğini hatırlatan uzmanlar, Türkiye’den sonra Akdeniz kuşağının en zengin karasal biyoçeşitliliğine sahip ülkelerinden biri olan Fas’ta daha kapsamlı saha taramalarına ihtiyaç duyulduğuna dikkat çekiyor.
Araştırmacılar, küçük böcek türlerinin dahi Batı Akdeniz’in iklim ve doğa tarihini aydınlatmada kritik ipuçları taşıdığını belirtiyor.
