Afrika kıtasının sömürgecilikten kurtuluş mücadelesinin sembol isimlerinden ve Zambiya’nın ilk Cumhurbaşkanı Kenneth Kaunda, sadece siyasi mirasıyla değil, maruz kaldığı ırkçılığa karşı verdiği 64 yıllık ilginç tepkiyle de tarihe geçti. 2021 yılında 97 yaşında hayatını kaybeden efsanevi liderin, 1957 yılından vefatına kadar ağzına tek lokma et sürmemesinin arkasında dönemin sömürgeci zihniyetine karşı duyduğu derin öfke yatıyordu.
Irkçı hakaret sonrası alınan tarihi karar
İlerlemiş yaşına rağmen dinçliği ve düzenli spor yapmasıyla tanınan Kaunda, 92 yaşındayken verdiği bir röportajda sağlığının sırrını sıkı bir diyet ve düzenli egzersize bağlarken, “1957 yılından beri hiç et yemedim” ifadelerini kullanmıştı. Bu kararının bir sağlık tercihi değil, tamamen onur meselesi olduğunu vurgulayan Kaunda, o günü şu sözlerle anlatmıştı:
“1957 yılında bir bakkaldan et almaya gitmiştim. Beyaz dükkan sahibi bana, ‘Buradan çık ve dışarıdaki şu küçük pencereden alışveriş yap; siyahilerin dükkanın içine girmesine izin verilmiyor’ dedi. O anki öfkeyle bir daha asla et yememeye karar verdim ve o günden sonra et yemeyi tamamen bıraktım. Belki de bu karar sağlığıma iyi gelmiştir.”
Öğretmenlikten bağımsızlık liderliğine uzanan yol
Nisan 1924’te o dönem Kuzey Rodezya olarak bilinen Zambiya’nın kuzeydoğusunda eğitimci bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Kenneth Kaunda, ebeveynlerinin izinden giderek öğretmenlik ve okul müdürlüğü yaptı. Eğitimcilik yıllarında sömürge karşıtı bilincin uyanmasında önemli rol oynayan Kaunda, 1940’lı yıllarda başkent Lusaka’ya yerleşerek siyasi mücadeleye atıldı.
Sömürgeciliğe karşı barışçıl siyasi yöntemleri savunan Kaunda, hapishane yıllarının ardından 1960’ta Birleşik Ulusal Bağımsızlık Partisi’ni (UNIP) kurdu. İngiltere ile yürütülen zorlu müzakerelerin ardından önce başbakan oldu, 1964 yılında ise Zambiya’nın tam bağımsızlığını kazanmasıyla ülkenin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Ülkesini “Tek Zambiya, Tek Ulus” sloganıyla birleştiren Kaunda, 1991 seçimlerini kaybedene kadar iktidarda kaldı.
Afrika’nın özgürlük mücadelesinin sığınağı
Kaunda yönetimindeki başkent Lusaka, Güney Afrika’daki ırkçı Apartheid rejimine ve kıtadaki diğer sömürge yönetimlerine karşı savaşan özgürlük hareketlerinin merkezi haline geldi. Güney Afrika’nın efsanevi lideri Nelson Mandela, 27 yıllık esaretin ardından 1990 yılında özgürlüğüne kavuştuğunda ilk yurt dışı ziyaretini Kenneth Kaunda’ya yaptı.
Afrika kıtasının kurucu babaları arasında yer alan Julius Nyerere, Cemal Abdünnasır, Kwame Nkrumah ve Ahmed bin Bella gibi isimlerle omuz omuza mücadele veren Kaunda, “Afrika Demokratik Sosyalizmi” anlayışıyla ülkesinde toplumsal kalkınmayı hedefledi. Batılı ülkelerin ekonomik baskılarına ve ülkenin en büyük zenginliği olan bakır madenleri üzerindeki hesaplara karşı direnen Kaunda, Haziran 2021’de zatürre nedeniyle hayatını kaybetti. Eşinin yanına gömülmeyi vasiyet etmesine rağmen devlet töreniyle Lusaka’daki Başkanlık Mezarlığı’na defnedilen Kaunda, Afrika tarihinin “son devlerinden” biri olarak hafızalara kazındı.


















