Orta Doğu’da tırmanan askeri çatışmalar ve İran’ın Hürmüz Boğazı’nı deniz trafiğine kapattığını duyurması, küresel enerji piyasalarında büyük bir şok dalgası yarattı. Dünya enerji ihracatının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği kritik su yolunun kapanması, küresel petrol ve doğal gaz fiyatlarını son yılların en yüksek seviyelerine taşıdı.
Enerji piyasalarında sert yükseliş ve G7 hamlesi
Askeri operasyonların etkisiyle brent petrolün varil fiyatı gün içinde 110 doları test ettikten sonra 102 dolar seviyesine dengelendi ve son 4 yılın zirvesini gördü. Orta Doğu’daki arz kesintisini telafi etmek amacıyla talep gören ABD ham petrolü (WTI) savaş öncesine göre yüzde 48 artış kaydederken, Avrupa’da doğal gaz fiyatları yüzde 83 yükselerek 58,74 dolara ulaştı.
Gelişmeler üzerine G7 ülkeleri, arz açığını kapatmak için stratejik petrol rezervlerini devreye alma seçeneğini değerlendirmek üzere toplandı. Uluslararası Enerji Ajansı bünyesindeki 32 ülkede 1 trilyon 240 milyar varil, G7 genelinde ise yaklaşık 1 milyar varil stratejik rezerv bulunurken, uzmanlar bu adımı yalnızca kısa vadeli bir geçici çözüm olarak nitelendiriyor.
Körfez ülkelerinin depolama kapasiteleri sınıra yaklaşıyor
Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, ihracata hazır petrol üreten Körfez ülkelerindeki depolama sürelerini kritik bir eşiğe getirdi. İhracatın durması halinde ülkelerin mevcut stok kapasiteleri şu şekilde sıralanıyor:
-
Suudi Arabistan: 65 gün
-
Katar: 20 gün (ağırlıklı olarak doğal gaz)
-
Birleşik Arap Emirlikleri: 19 gün
-
Kuveyt: 14 gün
-
Irak: 6 gün
Uzmanlar, krizin uzaması durumunda hem yerel depolama alanlarının hem de deniz üzerindeki yüzer depolama tankerlerinin hızla dolacağını ve üretimin kısıtlanmak zorunda kalabileceğini belirtiyor.
Hürmüz Boğazı’na alternatif rotalar neler?
Körfez’de Hürmüz Boğazı’nı tamamen baypas edebilecek sınırlı sayıda alternatif güzergah bulunuyor:
-
Suudi Arabistan Doğu-Batı Boru Hattı: 1980’lerde inşa edilen hat, petrolü Hürmüz’e girmeden doğrudan Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na ulaştırıyor.
-
BAE Füceyre Limanı: Umman Körfezi’ne doğrudan erişim sağlayan altyapı sayesinde petrol Hürmüz’den geçmeden ihraç edilebiliyor.
-
Diğer Bölge Ülkeleri: Kuveyt, Irak ve Katar gibi üreticilerin Hürmüz’ü tamamen devre dışı bırakabilecek benzer kara boru hattı alternatifleri bulunmuyor.
Enerji tesisleri doğrudan hedefte
Kriz, enerji altyapılarına yönelik karşılıklı saldırılarla daha tehlikeli bir boyuta evrildi. İsrail’in İran’daki 30 petrol depolama tankını vurmasının ardından Tahran yönetimi Hayfa Rafinerisi’ni hedef aldı. BAE’nin Füceyre toplama merkezi ile Kuveyt ve Suudi Arabistan’daki bazı tesislere yönelik saldırı iddiaları sonrası Bapco Energies “mücbir sebep” ilan etti.
ABD ve İsrail arasında yakıt tesislerinin hedef alınmasına ilişkin görüş ayrılıkları yaşanırken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tanker geçişlerini korumak amacıyla ortak bir savunma gücü kurulması fikrini gündeme getirdi.
